Indian Economy‹› 0:00 studied

Module 3 · 31 min read · Free chapter

ಹಣದುಬ್ಬರ: ಅರ್ಥ, ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಗಳು

In short

Inflation ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಏರಿಕೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಹಣಕ್ಕೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆ ಸರಕು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೊರತೆಯಿರುವ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆ ಇದ್ದಾಗ (demand-pull), ವೆಚ್ಚ ಏರಿದಾಗ (cost-push), ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹಾಗೂ supply ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತ 2% ಯಿಂದ 6% ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ 4% CPI ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

What are you preparing for? We show the practice and previous year questions of your exam.

ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸೋಣ: ಅದೇ ನೋಟು ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನು ಏಕೆ ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?

ನಿಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಗೆ ಅವರು ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗ ಒಂದು samosa ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಕೇಳಿ. ಕೆಲವು paise ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮ ಅದು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ರೂಪಾಯಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಲೆಗಳ ಬಳಿ ಅದಕ್ಕೆ ₹10 ರಿಂದ ₹20 ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅದೇ ₹100 ನೋಟು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕಡಿಮೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು

samosa ದೊಡ್ಡದಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ರುಚಿಯಾಗಿಯೂ ಆಗಿಲ್ಲ. potato, ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಟು ಬಹುತೇಕ ಹಾಗೇ ಇವೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಏನು ಬದಲಾಯಿತು?

ಬದಲಾಗಿರುವುದು ಹಣದ ಮೌಲ್ಯ. ರೂಪಾಯಿ ನೋಟು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಗದದ ತುಂಡು, ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಜನರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಅದು ಎಷ್ಟು ಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿದಾಗ ಅದೇ ನೋಟು ಕಡಿಮೆ ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಹಣದ purchasing power ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿದರೆ ಅದನ್ನು inflation ಇದೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.

ಕುಟುಂಬದ ಬಜೆಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿ. ಪಾಟ್ನಾದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಆಹಾರ, ಬಾಡಿಗೆ, ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕ, ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹10,000 ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತ್ತು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಈ ವರ್ಷ ಅದೇ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಕುಟುಂಬ ₹10,500 ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಕೊಂಡಿಲ್ಲ.

ಬೆಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಏರಿವೆ. ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ₹500 ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ತಂದೆಯ ಸಂಬಳ ಏರದಿದ್ದರೆ, ಸಂಬಳ ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿನ ಮೊತ್ತ ಅದೇ ಇದ್ದರೂ ಕುಟುಂಬ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಬಡವಾಗಿದೆ.

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಾರ ಇದೇ. Inflation ಎಂದರೆ ಒಂದು ವಸ್ತು ದುಬಾರಿಯಾಗುವುದಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಗ್ರ ಬುಟ್ಟಿ ತಿಂಗಳಿಂದ ತಿಂಗಳಿಗೆ ದುಬಾರಿಯಾಗುವುದು. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ನಾಲ್ಕು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತೇವೆ:

  • Inflation ನಿಖರವಾಗಿ ಏನು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಬೆಲೆ ಏರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದು ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನ?
  • ಭಾರತ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕುತ್ತದೆ?
  • ಬೆಲೆಗಳು ಏಕೆ ಏರುತ್ತವೆ? (ಕಾರಣಗಳು)
  • ಯಾವ ವಿಧದ inflation ಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡಲು ಹೇಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ?

ಮೂಲ ಸಾಧನಗಳು ಸರಳ. ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ shopping bag ಅರ್ಥವಾದರೆ, ಭಾರತದ inflation ಕೂಡ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಂದರೇನು, ಮತ್ತು ಅದು ಏನಲ್ಲ

ಸರಳ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರುವುದು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಪದಗಳೇ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಹಣದುಬ್ಬರ, ಡಿಸ್‌ಇನ್‌ಫ್ಲೇಷನ್ ಮತ್ತು ಡಿಫ್ಲೇಷನ್
  1. ಸಾಮಾನ್ಯ. ಭಾರಿ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಟೊಮೆಟೊ ಮಾತ್ರ ದುಬಾರಿಯಾದರೆ, ಅದು ಒಂದು ಸಾಪೇಕ್ಷ ಬೆಲೆಯ ಬದಲಾವಣೆ, ಹಣದುಬ್ಬರವಲ್ಲ. ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಂದರೆ ಹಲವು ಬೆಲೆಗಳ ಸರಾಸರಿ, ಅಂದರೆ ಇಡೀ ಬುಟ್ಟಿಯ ಬೆಲೆ ಏರುವುದು. ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಗ್ಗವಾಗಬಹುದು (ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ data ಬಹಳ ಅಗ್ಗವಾಗಿದೆ), ಆದರೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಟ್ಟ ಏರಬಹುದು.
  2. ನಿರಂತರ. ಹಬ್ಬದ ವಾರದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಬೆಲೆ ಒಮ್ಮೆ ಏರಿ ಮುಂದಿನ ವಾರ ಇಳಿದರೆ, ಅದು ಹಣದುಬ್ಬರವಲ್ಲ. ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಂದರೆ ತಿಂಗಳಿಂದ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಏರಿಕೆ.
  3. ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟ. ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (index number) ಮೂಲಕ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಮೂಲ ವರ್ಷ ಆರಿಸಿ, ಆ ವರ್ಷದ ಬುಟ್ಟಿಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು 100 ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಅದೇ ಬುಟ್ಟಿ 106 ಆದರೆ, ಸೂಚ್ಯಂಕ 106 ಆಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರ ದರ ಶೇಕಡಾ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ:

ಹಣದುಬ್ಬರ ದರ = (ಈ ವರ್ಷದ ಸೂಚ್ಯಂಕ − ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಸೂಚ್ಯಂಕ) ÷ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಸೂಚ್ಯಂಕ × 100 = (106 − 100) ÷ 100 × 100 = 6%

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ತಿಂಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶವು ಒಂದು ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಅದೇ ತಿಂಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ "ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ 5% ಆಗಿತ್ತು" ಎಂದರೆ, ಈ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್ ಬೆಲೆಗಳು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್‌ಗಿಂತ ಸರಾಸರಿ 5% ಹೆಚ್ಚು. ಇದನ್ನು year-on-year ಹಣದುಬ್ಬರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಹಣದುಬ್ಬರದ ಮೂರು ಸಂಬಂಧಿಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ:

  • ಡಿಫ್ಲೇಷನ್ (Deflation): ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ (ದರ ಋಣಾತ್ಮಕ). ಇದು ಕೇಳಲು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೋರಬಹುದು, ಆದರೆ ಬೆಲೆ ಇನ್ನೂ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಅವರು ಖರೀದಿ ಮುಂದೂಡುತ್ತಾರೆ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು.
  • ಡಿಸ್‌ಇನ್‌ಫ್ಲೇಷನ್ (Disinflation): ಹಣದುಬ್ಬರ ಇನ್ನೂ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಣದುಬ್ಬರ 7% ಇಂದ 5% ಆದರೆ, ಬೆಲೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಏರುತ್ತಲೇ ಇವೆ, ಕೇವಲ ನಿಧಾನವಾಗಿ. ಬೆಲೆಗಳು ಇಳಿದಿಲ್ಲ.
  • ರಿಫ್ಲೇಷನ್ (Reflation): ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಅಥವಾ ಡಿಫ್ಲೇಷನ್ ನಂತರ, ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಏರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೀಡುವ ತಳ್ಳುವಿಕೆ.

ನೆನಪಿಡಿ: ಪತ್ರಿಕೆ "ಹಣದುಬ್ಬರ ಇಳಿಯಿತು" ಎಂದು ಬರೆದರೆ, ಅದು ಬಹುತೇಕ ಯಾವಾಗಲೂ ಡಿಸ್‌ಇನ್‌ಫ್ಲೇಷನ್ ಎಂದರ್ಥ. ನಿಮ್ಮ ತರಕಾರಿ ಬಿಲ್ ಇನ್ನೂ ಕಳೆದ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಕೇವಲ ಏರಿಕೆಯ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ: CPI ಮತ್ತು WPI

ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರಿರುವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ basket ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ scorekeeper ಬೇಕು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ; ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧಾನ ಮುಂದಿನ chapter ನಲ್ಲಿದೆ (ನೋಡಿ Measuring inflation: CPI, WPI, PPI and the GDP deflator).

CPI basket ಯಲ್ಲಿ ಏನು ಸೇರಿರುತ್ತದೆ

1. Consumer Price Index (CPI): the shopping-bag index. CPI ಗ್ರಾಹಕರು ಪಾವತಿಸುವ retail prices ಅನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ: ಅಕ್ಕಿ, ಹಾಲು, ತರಕಾರಿ, ಬಟ್ಟೆ, ಬಾಡಿಗೆ, ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕ, ವೈದ್ಯರ ಶುಲ್ಕ, ಬಸ್ ದರ, ಮೊಬೈಲ್ recharge.

  • ಇದನ್ನು Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
  • ಇದರ base year ಅನ್ನು 2012=100 ರಿಂದ 2024=100 ಕ್ಕೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸ base ನ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ 12 February 2026 ರಂದು ಬಂದಿತು, ಇದು January 2026 ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
  • ಇದನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ, ನಗರ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ (all-India) ವಲಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಎರಡರ ತೂಕದ ಸರಾಸರಿ ಆಗಿದೆ.
  • ತೂಕ (ಪ್ರತಿ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವ) ಕುಟುಂಬಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು Household Consumption Expenditure Survey (HCES) 2023-24 ಅಳೆಯುತ್ತದೆ.
  • ಹೊಸ series ನಲ್ಲಿ 12 divisions ಗಳಲ್ಲಿ 358 ವಸ್ತುಗಳಿವೆ (COICOP 2018 ಎಂಬ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ). 12 ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳ online markets ನಿಂದಲೂ ಬೆಲೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು OTT streaming ನಂತಹ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತೀಯರ ಖರ್ಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಈಗ ಅವು ಇವೆ.

ತೂಕ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ, ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ನೆನಪಿಡಿ. ಸಂಯುಕ್ತ CPI ಯಲ್ಲಿ food and beverages ದ ತೂಕ 2012 series ನಲ್ಲಿ 45.86% ಇದ್ದದ್ದು 2024 series ನಲ್ಲಿ 40.10% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಇದು ಸಂತೋಷದ ಸಂಗತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ: ಕುಟುಂಬಗಳು ಶ್ರೀಮಂತವಾದಂತೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಪಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, services, transport ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ತರಕಾರಿ ಬೆಲೆ ಏರಿದರೆ ಈಗ ಒಟ್ಟು CPI ಮೇಲೆ ಹಿಂದಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಆಹಾರವೇ ಇನ್ನೂ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಗ.

2. Wholesale Price Index (WPI): the factory-gate and mandi index. WPI ಬೆಲೆಗಳನ್ನು wholesale ಹಂತದಲ್ಲಿ, ವ್ಯವಹಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಗಟು ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.

  • ಇದನ್ನು Office of the Economic Adviser, DPIIT, Ministry of Commerce and Industry ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಹೊಸ series ನ base year 2022-23 (ಹಿಂದಿನದು 2011-12).
  • ಇದು ಕೇವಲ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಸೇವೆಗಳನ್ನಲ್ಲ. ಇದರ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ತೂಕ: Primary articles 22.76, Fuel and power 14.11 ಮತ್ತು Manufactured products 63.13.
  • ಸೇವೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ Producer Price Index (PPI) ಅನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ? ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು RBI ಗೆ CPI ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಕುಟುಂಬಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಪಾವತಿಸುವ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಅದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ, ಅದನ್ನು ನಾವು ಮುಂದಿನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ, CPI ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.

ಕಾರಣ 1: demand-pull, ಕಡಿಮೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಅತಿಯಾದ ಹಣ

ಮೇಳದ ಉದಾಹರಣೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ 10 ಬಲೂನ್‌ಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ 10 ಮಕ್ಕಳು ತಲಾ ₹10 ತಂದು ಬರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಬಲೂನ್ ₹10 ಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಸಂಬಂಧಿಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾಕೆಟ್ ಮನಿ ಪಡೆದ 30 ಮಕ್ಕಳು ಬರುತ್ತಾರೆ.

Demand-pull: ಕಡಿಮೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಅತಿಯಾದ ಹಣ

ಇನ್ನೂ 10 ಬಲೂನ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವೆ. ಅಂಗಡಿಯವನು ಬೇಗನೇ ₹15, ನಂತರ ₹20 ಕೇಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾರಬಹುದು ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬಲೂನ್ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. Demand ಅನ್ನು supply ಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಹಾಗಾಗಿ ಬೆಲೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಇದು demand-pull inflation: ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಖರ್ಚು (ಕುಟುಂಬಗಳು, ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಬೇಡಿಕೆ) ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಾಗ ಬೆಲೆಗಳು ಏರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ "ಕಡಿಮೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಅತಿಯಾದ ಹಣ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ?

  • ಏರುತ್ತಿರುವ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಸಾಲ. ಸಾಲ ಅಗ್ಗವಾದಾಗ, ಜನರು EMI ಮೇಲೆ ಕಾರು, ಮನೆ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ, ವ್ಯವಹಾರಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಾಲ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೆ ಬೆಲೆಗಳು ಏರುತ್ತವೆ.
  • ಸರ್ಕಾರದ ಖರ್ಚು. ಸರ್ಕಾರವು ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದಾಗ (ದೊಡ್ಡ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ), ಜನರ ಕೈಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೇಗನೆ ಸರಬರಾಜು ಹೆಚ್ಚಿಸದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಖರ್ಚಾದರೆ, ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
  • ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಉತ್ಪಾದನೆಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದರೆ, ಪ್ರತಿ ರೂಪಾಯಿ ಕಡಿಮೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ.
  • ರಫ್ತು ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಿಂದ ಬರುವ ಹಣ. ವಿದೇಶದಿಂದ ಬರುವ ಹಣವೂ ದೇಶದೊಳಗಿನ ಖರ್ಚನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ವೇಗ ಮಿತಿ ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ಚಿತ್ರಣ. ಪ್ರತಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕದೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದಾದ ಮಟ್ಟವಿದೆ.

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದನ್ನು potential output ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೇಡಿಕೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಆ ವೇಗ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ತಳ್ಳಿದಾಗ, ಎಂಜಿನ್ ಅತಿಯಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ "ಶಾಖ" ಏರುತ್ತಿರುವ ಬೆಲೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆರ್ಥಿಕತೆ "ಅತಿಯಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ.

ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ: demand-pull inflation monetary policy ಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ. RBI ಬಡ್ಡಿ ದರ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ, ಸಾಲ ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಸಾಲ ಪಡೆದು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಾವು RBI ಮತ್ತು monetary policy ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

ಕಾರಣ 2: cost-push, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ

ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯ ಉದಾಹರಣೆ. ರಮೇಶ್ ಒಂದು ಟೀ ಅಂಗಡಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಒಂದು ಕಪ್ ಚಹಾಕ್ಕೆ ಹಾಲು, ಸಕ್ಕರೆ, ಟೀ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ ಬೇಕು.

Cost-push: ಒಂದು ವೆಚ್ಚ ಏರಿದರೆ, ಬೆಲೆಗಳು ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ

ಹಾಲಿನ ಬೆಲೆ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಏರಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಲಿಂಡರ್ ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸೋಣ. ಅವನ ಗ್ರಾಹಕರು ಅದೇ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಕಪ್ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ರತಿ ಕಪ್ ತಯಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಬೆಲೆಯನ್ನೇ ಇಟ್ಟರೆ ಅವನಿಗೆ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಬೆಲೆಯನ್ನು ₹10 ರಿಂದ ₹12ಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಏರಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದಲ್ಲ. ಅದು ಹೆಚ್ಚಿದ ವೆಚ್ಚದಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಇದನ್ನು cost-push inflation ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಬೆಲೆಗಳು ಏರುತ್ತವೆ, ಉತ್ಪಾದಕರು ಆ ಹೊರೆಯನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ cost-push ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಗಳು:

  • ಇಂಧನ. ಡೀಸೆಲ್ ಮಂಡಿಗೆ ತರಕಾರಿ ತರುವ ಲಾರಿಗಳನ್ನು, ಹೊಲಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುವ ಪಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಜನರೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ದುಬಾರಿಯಾದಾಗ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲದರ ವೆಚ್ಚ ಏರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂಧನವನ್ನು universal intermediate ಇನ್‌ಪುಟ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
  • ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ supply shocks. ದುರ್ಬಲ ಮುಂಗಾರು, ಪ್ರವಾಹ ಅಥವಾ ಬಿಸಿಗಾಳಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಹುದು. ಕೆಟ್ಟ ಹವಾಮಾನದ ನಂತರ ಈರುಳ್ಳಿ, ಟೊಮೊಟೊ ಮತ್ತು ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳ ಬೆಲೆ ಹಠಾತ್ ಏರಿಕೆಯಾಗುವುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಸಂಯುಕ್ತ CPI ಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳ ತೂಕ ಇನ್ನೂ ಸುಮಾರು 40% ಇರುವುದರಿಂದ, ಆಹಾರದ ಆಘಾತಗಳು ಭಾರತದ headline ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ.
  • ವೇತನ. ಕಾರ್ಮಿಕರ ಉತ್ಪಾದಕತೆಗಿಂತ ವೇತನ ವೇಗವಾಗಿ ಏರಿದರೆ, ಪ್ರತಿ ಯೂನಿಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
  • ಆಮದು ಮಾಡಿದ ಇನ್‌ಪುಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಾಯಿ. ಭಾರತ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ, ಖಾದ್ಯ ತೈಲ, ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಡಾಲರ್ ಎದುರು ರೂಪಾಯಿ ದುರ್ಬಲವಾದರೆ, ಡಾಲರ್ ಬೆಲೆ ಬದಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಈ ಆಮದುಗಳು ರೂಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು imported inflation ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
  • ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು administered ಬೆಲೆಗಳು. ಇಂಧನ ಅಥವಾ ಸರಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದರೆ, ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಕೆಲವು ಬೆಲೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ಇಂಧನ ಅಥವಾ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಬೆಲೆ) ಏರಿದರೆ, ಅದು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುತ್ತದೆ.

ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ: cost-push ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಬಡ್ಡಿದರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಬಡ್ಡಿದರ ಏರಿಸಿದರೆ ಮಳೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಬೆಲೆಯೂ ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಡ್ಡಿದರ ಏರಿಕೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಧಾನವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ cost-push ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ supply-side ಸಾಧನಗಳೂ ಬೇಕು: ಉತ್ತಮ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು cold chain, ಕೊರತೆ ತುಂಬಲು ಆಮದು, buffer stock, ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ಸಾರಿಗೆ. ಉತ್ತಮ Mains ಉತ್ತರ ಯಾವಾಗಲೂ demand-side ಮತ್ತು supply-side ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಳವಾದ ಕಾರಣಗಳು: expectations, spirals ಮತ್ತು structural bottlenecks

Demand-pull ಮತ್ತು cost-push ಇವು ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಬಾಗಿಲುಗಳು. ಇವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಮೂರು ಆಳವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಹಣದುಬ್ಬರ ಶುರುವಾದ ನಂತರವೂ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಇವೇ.

The wage-price spiral

1. Expectations: ತನ್ನನ್ನೇ ತಾನು ಪೋಷಿಸುವ ಹಣದುಬ್ಬರ. ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಂಗಡಿಯವನು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಬೆಲೆ 8% ಏರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾನೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಮನೆಯ ಮಾಲೀಕ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು 8% ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕೆಲಸಗಾರರು "ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲು" 8% ಸಂಬಳ ಏರಿಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪೂರೈಕೆದಾರರು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಆರ್ಡರ್‌ಗಳಿಗೆ 8% ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಮಂಜಸವಾಗಿಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆ 8% ನಿಜವಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅದಕ್ಕೇ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು inflation expectations ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ತನ್ನ ಗುರಿಯ ಹತ್ತಿರ ಇಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನರು RBI ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟರೆ, ಅವರು ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಳವನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಗುರಿ ಎಂದರೆ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಭರವಸೆ.

2. The wage-price spiral. ಬೆಲೆ ಏರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲಸಗಾರರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಬೆಲೆ ಏರಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಕೆಲಸಗಾರರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹೀಗೆ ಸುತ್ತು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ spiral ಶುರುವಾದರೆ, ಮೂಲ ಆಘಾತ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತೈಲ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ) ಮಾಸಿದ ನಂತರವೂ ಹಣದುಬ್ಬರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇರಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ built-in inflation ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

3. Structural bottlenecks: ಭಾರತದ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣ. ಭಾರತದ ಹಣದುಬ್ಬರದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ ಕೇವಲ ಹೆಚ್ಚು ಹಣದಿಂದಲ್ಲ, ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಚನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ:

  • ಕೃಷಿ ಪೂರೈಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಬೇಳೆಕಾಳು, ಹಾಲು, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪೂರೈಕೆ ಒಮ್ಮೆಗೇ ಏರಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಲಗಳು ಚಿಕ್ಕವು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಮಿ ಮುಂಗಾರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬೆಳೆಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಋತುಗಳೇ ಬೇಕು.
  • ದುರ್ಬಲ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳು. ಬೇಗ ಹಾಳಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು ಹೊಲದಿಂದ ಅಂಗಡಿಗೆ ಬರುವ ನಡುವೆ ಕೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸರಪಳಿ ಮುರಿದರೆ ಸಣ್ಣ ವಿಳಂಬವೂ ಬೆಲೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಲಾಭ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.
  • ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆ. ಕೆಟ್ಟ ರಸ್ತೆಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಸಾಗಣೆ ತಯಾರಾಗುವ ಮತ್ತು ಸಾಗಿಸುವ ಎಲ್ಲದರ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ನೀತಿಗೆ ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ: ಹಣದುಬ್ಬರ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ expectations ಮತ್ತು spirals ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿದ್ದರೆ, ದೃಢವಾದ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅದನ್ನು ಮುರಿಯಬಹುದು. ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಕೆಲಸದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಉಳಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕೃಷಿ ಸುಧಾರಣೆ, ಶೇಖರಣೆ, ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಬೇಕು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ RBI ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪಾತ್ರವಿದೆ.

ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಿಧಗಳು: ವೇಗದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಳೆಯುವ ವಿಷಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ

A. ವೇಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ. ಒಂದು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ.

ವೇಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಿಧಗಳು
  • Creeping inflation (ಸೈಕಲ್): ಬೆಲೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಏರುತ್ತವೆ. ಜನರು ಅದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ creeping inflation ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
  • Walking ಅಥವಾ trotting inflation (ಸ್ಕೂಟರ್): ಬೆಲೆಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರುತ್ತವೆ. ಜನರು ದೂರಲು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
  • Galloping ಅಥವಾ running inflation (ಓಡುವ ಕುದುರೆ): ಬೆಲೆಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಓಡುತ್ತವೆ. ಉಳಿತಾಯದ ಮೌಲ್ಯ ಬೇಗನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಜನರು ಹಣವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಚಿನ್ನ, ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.
  • Hyperinflation (ರಾಕೆಟ್): ಬೆಲೆಗಳು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಏರುತ್ತವೆ ಎಂದರೆ ಹಣ ಬಹುತೇಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂಗಡಿಗಳು ದಿನಕ್ಕೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಬೆಲೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಜನರು ಮತ್ತೆ ಬಾರ್ಟರ್ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಮರಳಬಹುದು. ಯುದ್ಧಗಳ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಗಳ ನಂತರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.

Exam trap: ವಿವಿಧ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಈ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಶೇಕಡಾವಾರು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮ (creeping < walking < galloping < hyper) ಕಲಿಯಿರಿ, ನಿಖರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲ.

B. ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ.

  • Headline inflation: ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ basket ನ ಹಣದುಬ್ಬರ. ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಗುರಿ headline CPI ಮೇಲೆ ಇದೆ.
  • Core inflation: ಅತ್ಯಂತ ಏರಿಳಿತದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ನಂತರದ basket ನ ಹಣದುಬ್ಬರ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನ, ಇವುಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ತೈಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತವೆ. Core inflation ಬೆಲೆಗಳ ಮೂಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಬಲ್ಲ ಭಾಗ. MoSPI ಅಧಿಕೃತ core index ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಮತ್ತು RBI ಅದನ್ನು CPI ದತ್ತಾಂಶದಿಂದ ಲೆಕ್ಕಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
  • Food inflation: basket ನ ಆಹಾರ ಭಾಗದ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮಾತ್ರ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಬಡವರು ತಮ್ಮ ಆದಾಯದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

C. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳು.

  • Stagflation: stagnation (ನಿಧಾನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗ) ಮತ್ತು inflation (ಏರುತ್ತಿರುವ ಬೆಲೆಗಳು) ಇವುಗಳ ನೋವಿನ ಮಿಶ್ರಣ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೈಲ ಬೆಲೆ ತೀವ್ರ ಏರಿಕೆಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ cost-push ಆಘಾತದ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರಿಗೆ ದುಃಸ್ವಪ್ನ, ಏಕೆಂದರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬಡ್ಡಿದರ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದರೆ ಹಣದುಬ್ಬರ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು, ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ದರ ಏರಿಸಿದರೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು.
  • Imported inflation: ವಿದೇಶದಿಂದ ಬರುವ ಹಣದುಬ್ಬರ, ದುಬಾರಿ ಆಮದುಗಳ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲ ರೂಪಾಯಿಯ ಮೂಲಕ.
  • Particular sectors ನ ಹಣದುಬ್ಬರ: ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಣದುಬ್ಬರ ಬೇಳೆಕಾಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳಂತಹ ಕೆಲವೇ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ basket ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ headline ಸಂಖ್ಯೆ ನಿಜವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನೀತಿ ಆ ಸೆಕ್ಟರ್ ಅನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾರಿಗೆ ಲಾಭ, ಯಾರಿಗೆ ನಷ್ಟ?

ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಹೊಡೆತ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಕೆಲವರಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. (ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ inflation ನಿಯಂತ್ರಣದ chapter ನಲ್ಲಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ.)

ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಣದುಬ್ಬರದಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ಲಾಭ, ಯಾರಿಗೆ ನಷ್ಟ

ಫಿಕ್ಸೆಡ್ ಡೆಪಾಸಿಟ್ ಉದಾಹರಣೆ. ಸುನೀತಾ ₹1,00,000 ಅನ್ನು 7% ಬಡ್ಡಿಯ fixed deposit ನಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ₹1,07,000 ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೇಳಲು ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಆ ವರ್ಷ ಹಣದುಬ್ಬರ 5% ಇದ್ದರೆ, ನಿನ್ನೆ ₹1,00,000 ಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಈಗ ₹1,05,000 ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ನಿಜವಾದ ಲಾಭ ಸುಮಾರು ₹2,000, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 2% ಮಾತ್ರ. ಹಣದುಬ್ಬರ 8% ಆಗಿದ್ದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ ಅವರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇದರಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಿಗುತ್ತದೆ:

ನಿಜವಾದ ಬಡ್ಡಿ ದರ ≈ ನಾಮಮಾತ್ರ ಬಡ್ಡಿ ದರ − ಹಣದುಬ್ಬರ ದರ

7% − 5% = ಸುಮಾರು 2% ನಿಜವಾದ ಆದಾಯ.

ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುವವರು:

  • ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಸಾಲ ಕೊಟ್ಟವರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮರಳಿ ಸಿಗುವ ಹಣದ ಮೌಲ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
  • ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯದವರು: ಬೆಲೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಏರಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಪಿಂಚಣಿದಾರರು, ಮತ್ತು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಸಂಬಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಾಗುವ ನೌಕರರು.
  • ಬಡವರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪತ್ತು ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ವೇತನದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಚೌಕಾಸಿ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಆದಾಯದ ಬಹುಪಾಲು ಹಣವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗಾಗುವ ವಸ್ತು.

ಲಾಭ ಪಡೆಯುವವರು:

  • ಸಾಲಗಾರರು, ಸಾಲ ಹೊಂದಿರುವ ರೈತರು, ಗೃಹ ಸಾಲ ಹೊಂದಿರುವವರು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸಾಲ ಹೊಂದಿರುವ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯದ ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
  • ಭೂಮಿ, ಮನೆ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದಂತಹ ನೈಜ ಆಸ್ತಿಗಳ ಮಾಲೀಕರು, ಇವುಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರದೊಂದಿಗೆ ಏರುತ್ತದೆ.

ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ: ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರ ತೆರಿಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಮತ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಅದು ದುರ್ಬಲರ ಖರೀದಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜನರನ್ನು ಸದಾ ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸುವ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಥಿರ ಹಣದುಬ್ಬರ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭ. ಜನರು ಅದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ವೇತನ, ಪಿಂಚಣಿ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಭಾರತದ ಉತ್ತರ: ಕಾನೂನಿನಿಂದ ನಿಗದಿಯಾದ inflation target

ಶಾಲಾ ಪರೀಕ್ಷೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಒಂದು ಶಾಲೆ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ "ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದಷ್ಟು ಅಂಕ ಗಳಿಸಿ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಕೆಲವರು ಶ್ರಮಪಡುತ್ತಾರೆ, ಅನೇಕರು ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಶಾಲೆ "ಪಾಸ್ ಅಂಕ 40, ಮೂರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಗತಿಯ ಸರಾಸರಿ ಸತತವಾಗಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಿದ್ದರೆ, ತರಗತಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಿಗೆ ಲಿಖಿತವಾಗಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ. ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗುರಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಾರಾದರೂ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತವೂ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕಾಗಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ

ಕಾನೂನು. RBI Act, 1934 ಅನ್ನು Finance Act, 2016 ಮೂಲಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ flexible inflation targeting ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು. Section 45ZA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, Central Government, RBI ಜೊತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ Consumer Price Index ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಅವಧಿವಾರು ಗುರಿ:

  • 5 August 2016: ಮೊದಲ ಗುರಿಯನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು: 4% CPI headline inflation, ಸಹಿಷ್ಣುತಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 2% ರಿಂದ 6%, 31 March 2021 ರವರೆಗೆ.
  • March 2021: ಅದೇ ಗುರಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ, 31 March 2026 ರವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
  • 25 March 2026 (Gazette notification S.O. 1580(E)): ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತೆ 4% ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮೇಲ್ಮಿತಿ 6%, ಕೆಳಮಿತಿ 2%. ಅವಧಿ 1 April 2026 ರಿಂದ 31 March 2031 ವರೆಗೆ.

ಒಂದೇ ಸಂಖ್ಯೆ ಬದಲು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಏಕೆ? ಕೆಟ್ಟ ಮುಂಗಾರು ಅಥವಾ ತೈಲ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಂತಹ ಆಘಾತಗಳು ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಏರಿಳಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇವು RBI ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹೊರಗಿನ ಕಾರಣಗಳು. ವ್ಯಾಪ್ತಿ (4% ± 2) ಇಂತಹ ಆಘಾತಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 4% ಮಧ್ಯಬಿಂದುವೇ ನಿಜವಾದ ಗುರಿ. ಇದನ್ನು flexible ಗುರಿ ಎನ್ನಲು ಕಾರಣ, RBI ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೂ ಗಮನ ಇಡುತ್ತದೆ.

ಗುರಿ "ತಪ್ಪಿತು" ಎಂದು ಯಾವಾಗ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ? ಸತತ ಮೂರು ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಹಣದುಬ್ಬರ 6% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ 2% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ. ಕಡಿಮೆ ಹಣದುಬ್ಬರವೂ ವೈಫಲ್ಯವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಂದರೆ ದುರ್ಬಲ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ನಷ್ಟ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಗುರಿ ತಲುಪಲು ಬಡ್ಡಿದರ ಯಾರು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ? Monetary Policy Committee (MPC). ಇದರಲ್ಲಿ ಆರು ಸದಸ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ:

  • RBI ಯಿಂದ ಮೂವರು, ಅದರಲ್ಲಿ Governor ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು
  • Search-cum-Selection Committee ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ Central Government ನೇಮಿಸುವ ಮೂವರು. ಅವರ ಅವಧಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ, ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಮರು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

MPC policy repo rate ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಡ್ಡಿದರ. ರೆಪೋ ದರ ನಿಮ್ಮ loan EMI ಗೆ ಹೇಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು RBI ಮತ್ತು monetary policy ಅಧ್ಯಾಯದ ವಿಷಯ.

ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ: ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮೊದಲು RBI ಹಲವು ಗುರಿಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಲಿಖಿತ ಗುರಿ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ, RBI ಅನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಣದುಬ್ಬರ 4% ಸುತ್ತ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನ ನಂಬಿದರೆ, ಅವರ ವರ್ತನೆ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಇಡುತ್ತದೆ.

ಗುರಿಯ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ: ಯಾವಾಗ, ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಏಕೆ

ಏಕೆ "ಏಕೆ" ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕು? ಪರೀಕ್ಷಕರು ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ಏನು ಎಂದಷ್ಟೇ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತ ಅದನ್ನು ಏಕೆ ತಂದಿತು, ಮತ್ತು ಅದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಲು, RBI ಹಿಂದೆ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಯನ್ನು (monetary policy) ಹೇಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು, ಏನು ತಪ್ಪಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಏನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಎಂಬ ಕಥೆ ನಿಮಗೆ ಬೇಕು.

ಭಾರತ inflation targeting ತಲುಪಿದ ದಾರಿ

1985ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು: ಒಂದೇ ಗುರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ, ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ Five-Year Plans ಜೊತೆ ಸಾಗಿತು. 1969ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ, ಸಾಲ ಯೋಜನೆ ಜೊತೆ ಸಾಗಿತು. RBIಯ ಕೆಲಸ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆದ್ಯತಾ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು, ಬೆಲೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುವುದಲ್ಲ.

1985ರಿಂದ 1998: ಹಣ ಎಣಿಕೆ (monetary targeting). ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಮಿತಿ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ, RBI ಹಣ ಪೂರೈಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕಲ್ಪನೆ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು: ಹಣ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸಹನೀಯ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರದಷ್ಟೇ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದರೆ, ಬೆಲೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.

1991ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನಂತರ, ಜನರು ಹಣವನ್ನು ಹೊಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಚಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಣ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಅಸ್ಥಿರವಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಣ ಎಣಿಸುವುದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ.

1998ರಿಂದ 2015: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುವುದು (multiple indicator approach). ಏಪ್ರಿಲ್ 1998ರಿಂದ RBI ಸಾಲ, ಉತ್ಪಾದನೆ, ಹಣದುಬ್ಬರ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಬಂಡವಾಳ ಹರಿವು, ವಿನಿಮಯ ದರ ಮತ್ತು ವಿತ್ತೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಂತಹ ವಿಶಾಲ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿತು. 2008-09ರವರೆಗೆ ಇದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು ಎಂದು RBI ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ದೌರ್ಬಲ್ಯವೆಂದರೆ, ಉದ್ದನೆಯ ಸೂಚಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ನಾಮಿನಲ್ ಆಂಕರ್ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ RBI ನಿಜವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಚೋದಕ: ವರ್ಷಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರ. ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ (2006-16) ಬರುವ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸರಾಸರಿ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ CPI ಹಣದುಬ್ಬರ 8.1% ಆಗಿತ್ತು, ಇದು 3.3% ರಿಂದ 13.4% ವರೆಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಹಣದುಬ್ಬರ ವಿಶ್ವ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು 2008ರ ಜಾಗತಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಂತರ ಅದು ಬಹುತೇಕ ಎರಡಂಕಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇತನ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇಡುತ್ತದೆ.

ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು: ಪಟೇಲ್ ಸಮಿತಿ. 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013ರಂದು RBI, ಉಪ ಗವರ್ನರ್ ಊರ್ಜಿತ್ ಪಟೇಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸುವ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿ ನೇಮಿಸಿತು. 21 ಜನವರಿ 2014ರ ಅದರ ವರದಿ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಾಮಿನಲ್ ಆಂಕರ್ ಆಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು, 4% ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ. ಇದು ಇಳಿಯುವ ಹಂತಗಳನ್ನೂ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು: ಜನವರಿ 2015ರ ವೇಳೆಗೆ 8% ಮತ್ತು ಜನವರಿ 2016ರ ವೇಳೆಗೆ 6%.

ಸಲಹೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ, ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಕಾನೂನಿಗೆ.

ಹಂತ ಯಾವಾಗ ಏನು ಮಾಡಿತು
Patel Committee ವರದಿ 21 Jan 2014 ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು nominal anchor ಆಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು; 4% ಗುರಿ; glide path
Monetary Policy Framework Agreement 20 Feb 2015 ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು RBI ಒಪ್ಪಂದ: Jan 2016ರೊಳಗೆ 6%ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ, ನಂತರ 4% ± 2%
RBI Act ತಿದ್ದುಪಡಿ May 2016 ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿ ಮತ್ತು MPCಗೆ ಕಾನೂನು ಆಧಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು
ಮೊದಲ target ಪ್ರಕಟ 5 Aug 2016 4% CPI, ಬ್ಯಾಂಡ್ 2–6%, 31 Mar 2021ರವರೆಗೆ
ಮೊದಲ MPC ರಚನೆ 29 Sep 2016 ಆರು ಸದಸ್ಯರು ಈಗ repo rate ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ

ಕೇವಲ ಭರವಸೆ ಬದಲು ಕಾನೂನೇಕೆ? ಒಬ್ಬ Governor ನೀಡಿದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನವರು ಕೈಬಿಡಬಹುದು. ಗುರಿಯನ್ನು RBI Actನಲ್ಲಿ ಬರೆದು, ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಆರು ಸದಸ್ಯರ MPCಗೆ ವಹಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಗುರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ, ಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಲೇ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ credibility ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಏನು ಬದಲಾಯಿತು: inflation targeting ನ ಪರಿಣಾಮಗಳು

ಉದ್ದೇಶಿತ ಫಲಿತಾಂಶ: ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಹಣದುಬ್ಬರ. RBIಯ 2026 ಪರಾಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರಕಾರ 2016-26ರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ headline CPI ಹಣದುಬ್ಬರ 4.6%, ಇದು ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ದಶಕದ 8.1%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೂ ಕಿರಿದಾಯಿತು, 3.3–13.4%ರಿಂದ **0.3–7.8%**ಕ್ಕೆ. ಬೆಲೆಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದರೆ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯೋಜನೆ ಮಾಡಬಹುದು.

Inflation targeting ಗೆ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ

ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮ: ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಸ್ಥಿರತೆ. ಗುರಿ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಹಣದುಬ್ಬರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರ ಆಗಿವೆ ಎಂದು RBI ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಲಾಭ. ಹಣದುಬ್ಬರ 4% ಸುತ್ತ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನ ನಂಬಿದರೆ, ಸಂಬಳ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಆಘಾತ ಹರಡದೆ ಮಾಸುತ್ತದೆ.

ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಯಿತೇ? ಹಣದುಬ್ಬರ ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. RBIಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ COVID ಎರಡು ವರ್ಷಗಳನ್ನು (2020-21 ಮತ್ತು 2021-22) ಹೊರತುಪಡಿಸಿದಾಗ, ಗುರಿ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ 7.0%, ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ 6.8%. ಹಾಗಾಗಿ ಗುರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ ಇಲ್ಲ, ಆದರೂ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇತರ ಹಲವು ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತ.

ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲ. ವಾರ್ಷಿಕ ಹಣದುಬ್ಬರ 2020-21 ಮತ್ತು 2022-23ರಲ್ಲಿ 6%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. 38 ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಲ್ಲಿ 11ರಲ್ಲಿ ಅದು 6% ದಾಟಿತು, ಮತ್ತು 2ರಲ್ಲಿ 2%ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿಳಿಯಿತು. ಸರಾಸರಿ ಸತತ ಮೂರು ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಹೊರಗೆ ಉಳಿದರೆ, RBI ಕಾರಣ ವಿವರಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪತ್ರ ಬರೆಯಬೇಕು (ನೋಡಿ Effects of inflation and how it is controlled).

ಯಾರಿಗೆ ಲಾಭ, ಯಾರು ವೆಚ್ಚ ಭರಿಸುತ್ತಾರೆ?

  • ಲಾಭ ಪಡೆಯುವವರು: ಬಡವರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ಇರುವವರು, ಅವರ ಖರೀದಿ ಶಕ್ತಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡುವವರು, ಅವರ ನೈಜ ಬಡ್ಡಿ ದರ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ; ಮತ್ತು ಇಡೀ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಹಣದುಬ್ಬರ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸಾಲ ಅಗ್ಗವಾಗುವ ಮೂಲಕ.
  • ವೆಚ್ಚ ಭರಿಸಬಹುದಾದವರು: ಆಘಾತವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಬಡ್ಡಿ ದರ ಏರಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಸಾಲಗಾರರು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳು; ಆಹಾರ ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ರಫ್ತು ನಿರ್ಬಂಧ ಅಥವಾ ದಾಸ್ತಾನು ಮಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ ರೈತರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು.

ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ. ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು 4% ರಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು RBI ಒಂದರಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಹಾರ, ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ, supply chain ಮತ್ತು ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯ ಗಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡಲು ಮತ್ತು supply ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ RBI ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿ ದರವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

Mains lens: ಮೂರು ಜೀವಂತ ಚರ್ಚೆಗಳು

1. RBI ಗುರಿ ಇಡಬೇಕಾದದ್ದು headline ಅಥವಾ core ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನೇ? ಭಾರತ headline CPI ಅನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸೇರಿವೆ. ಇದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಒಂದು ಪಕ್ಷ ವಾದಿಸುತ್ತದೆ: ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಲೆ ಏರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬಡ್ಡಿ ದರ ಏರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದ ಆಘಾತವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು RBI ಇಡೀ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು. Core ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿದರೆ ಇಂತಹ ಆಘಾತಗಳನ್ನು ಅದು ಕಡೆಗಣಿಸಬಹುದು.

Headline vs core: RBI ಯಾವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು?

ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದ ವಾದ ಹೀಗಿದೆ: ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯರು ನಿಜವಾಗಿ ಖರೀದಿಸುವುದು ಆಹಾರವನ್ನೇ, ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಆಹಾರ ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವೇತನಕ್ಕೆ ಹರಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರೆ ಗುರಿ ಜನರ ಬದುಕಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. RBI Annual Report ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಸಮತೋಲಿತ ಉತ್ತರ: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಗಾಗಿ headline ಅನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು, ಆದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ flexible band ಅನುಮತಿಸುವಂತೆ, ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ supply ಆಘಾತಗಳನ್ನು RBI ಕಡೆಗಣಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು.

2. 4% ಸರಿಯಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ? ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ 4% ಬಡ್ಡಿ ದರವನ್ನು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಡಬಹುದು, ಇದು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು 4% ಬಡವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಇಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2016 ರಿಂದ ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. 2–6% band ಸಹಿತ 4% ಅನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಈಗ ಮೂರನೇ ಅವಧಿಗೆ, 31 ಮಾರ್ಚ್ 2031 ರವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಪರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಯಿಂದ ಭಾರತದ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಭಾರತದ ಹಣದುಬ್ಬರದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಆಘಾತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, RBI ಯ ಸಾಧನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳೂ ಇರಬೇಕು. ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು cold chain, buffer stock, ಸಮಯೋಚಿತ ಆಮದು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ನಿರ್ಬಂಧ, ಉತ್ತಮ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ಇವು ಅಂತಹ ಕ್ರಮಗಳು. CPI ಯನ್ನು 2024 ಕ್ಕೆ rebasing ಮಾಡಿದ್ದು ಇದರ ಒಂದು ಭಾಗ. ಇದರಿಂದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳ ತೂಕ 45.86% ರಿಂದ 40.10% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಇದು ಸೇವೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣದುಬ್ಬರದ ಚಿತ್ರಣವೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

Mains lens: ಹಣದುಬ್ಬರದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತರ ಬರೆಯುವುದು

ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆ: "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಷ್ಟು ಪೂರೈಕೆ-ಬದಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಹಣಕಾಸು ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಆಗಿದೆ." ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. (250 ಪದಗಳು)

ಹಣದುಬ್ಬರದ ಕುರಿತ Mains ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರದ ನಕ್ಷೆ

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ (2–3 ಸಾಲುಗಳು): ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಏರಿಕೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ. ಭಾರತದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ತಿಳಿಸಿ: RBI ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 45ZA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2–6% ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ 4% CPI ಗುರಿ. ಇದನ್ನು ಈಗ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2031 ರವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ:

  1. ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಬದಿ: ಸಾಲ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ demand-pull ಹಣದುಬ್ಬರ. MPC ಯ repo rate ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನ. ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು ಕೂಡ ಮುಖ್ಯ.
  2. ಪೂರೈಕೆ ಬದಿ: ಆಹಾರ ಆಘಾತಗಳು (ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳು ಇನ್ನೂ CPI ಯ ಸುಮಾರು 40%), ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಆಮದು ಹಣದುಬ್ಬರ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು supply-chain ಕೊರತೆ, ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು.
  3. ಎರಡೂ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ: ಬಡ್ಡಿದರಗಳು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಆಘಾತವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲಾರವು. ಆದರೆ ನಿರಂತರ ಆಹಾರ ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ವೇತನಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ RBI ಕೂಡ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದು.
  4. ಮುಂದಿನ ದಾರಿ: ವಿತ್ತೀಯ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಗಳ ಸಮನ್ವಯ. cold chain, buffer stock, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸುಧಾರಣೆ. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಪೂರೈಕೆ ಆಘಾತಗಳಿಗೆ ನಮ್ಯವಾದ look-through ನೀತಿ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೌಲ್ಯ: 2026 CPI rebasing ಕುರಿತು ಒಂದು ಸಾಲು (ಆಧಾರ 2024=100, ಆಹಾರದ ಕಡಿಮೆ ತೂಕ), ಮತ್ತು headline vs core ಚರ್ಚೆಯ ಕುರಿತು ಒಂದು ಸಾಲು.

ತೀರ್ಮಾನ (2 ಸಾಲುಗಳು): ಭಾರತದ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕೈಗಳ ವಿಧಾನ ಬೇಕು: ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಧಾರಣೆ ತರುವ ಸರ್ಕಾರ.

Useful keywords: flexible inflation targeting, tolerance band, anchoring expectations, supply shocks, imported inflation, structural bottlenecks, look-through, policy coordination.

Mains ಅಭ್ಯಾಸ: ಎಂಟು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಎಂಟು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು

ಇವು ನಾವು ಬರೆದ ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಹಳೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಳೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಈ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ನ PYQ ಫಲಕದಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇರೆ ಕೋನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಕರು ಕೇಳಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಳಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು
ಏಕೆ (ಮೂಲ) ಭಾರತ ಬಹು ಸೂಚಕ ವಿಧಾನದಿಂದ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಏಕೆ ಬದಲಾಯಿತು? ಹಳೆಯ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ nominal anchor ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು 2006-16ರಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಸರಾಸರಿ 8.1% ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ. ನಂತರ 2014ರ Patel Committee, 2015ರ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು 2016ರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ.
ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (ಫಲಿತಾಂಶ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆಯೇ? ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ. ಗುರಿ ನಿಗದಿಗೆ ಮುಂಚಿನ 8.1% ಸರಾಸರಿ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಗುರಿ ನಿಗದಿಯ ಅವಧಿಯ 4.6% ಸರಾಸರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಕಿರಿದಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ನಂತರ 2020-21 ಮತ್ತು 2022-23ರಲ್ಲಿ ಆದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಕಾರಣ (ಪೂರೈಕೆ vs ಬೇಡಿಕೆ) "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಷ್ಟು ಹಣಕಾಸು ಸಮಸ್ಯೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಪೂರೈಕೆ ಭಾಗದ ಸಮಸ್ಯೆ." ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. ಸುಮಾರು 40% ಆಹಾರದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಮುಂಗಾರು ಹಾಗೂ ಇಂಧನದಿಂದ ಬರುವ ಆಘಾತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ. ನಂತರ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಕೊರತೆ ಬಜೆಟ್‌ನಿಂದ ಬರುವ demand-pull ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೈಗಳ ವಿಧಾನದ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸಿ.
ವಿನ್ಯಾಸ (ಗುರಿ ಆಯ್ಕೆ) RBI headline ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ core ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನೇ? ಬಡವರು ಖರೀದಿಸುವುದು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಅದು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿ. ನಂತರ 48 ಗುರಿ ನಿಗದಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 47 ದೇಶಗಳು headline ಹಣದುಬ್ಬರ ಬಳಸಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಆಘಾತಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ.
ವ್ಯಾಪಾರ-ಆಯ್ಕೆ (ಬೆಳವಣಿಗೆ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ 4% ಗುರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ? Phillips curve ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, COVID ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಗುರಿ ನಿಗದಿಗೆ ಮುಂಚೆ 7.0% ಮತ್ತು ನಂತರ 6.8% ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ. ನಂತರ ನೈಜ ಬಡ್ಡಿದರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡರೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿ.
ಸಮಾನತೆ (ಯಾರು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ) "ಹಣದುಬ್ಬರ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರ ತೆರಿಗೆ." ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವಿವರಿಸಿ. ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ಇರುವವರು, ಪಿಂಚಣಿದಾರರು ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಇದು ಹೇಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ. ನಂತರ ಸಾಲಗಾರರನ್ನು ಉಳಿತಾಯಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಮತ್ತು indexation ನಲ್ಲಿರುವ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ.
ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಆಡಳಿತ) Monetary Policy Committee ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ? ಗವರ್ನರ್ ಒಬ್ಬರೇ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಆರು ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತಗಳು, ನಡಾವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುರಿ ತಪ್ಪಿದ ಕುರಿತ ಪತ್ರ ಹೇಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ.
ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ. ಮೊದಲು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, cold chains ಮತ್ತು buffer stocks ಸೂಚಿಸಿ. ನಂತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸುಧಾರಣೆ, ಚುರುಕಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ನೀತಿ ಮತ್ತು ವಿತ್ತೀಯ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿಯ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ.

ಈ ಟೇಬಲ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು: ವಾರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ 15 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಬರೆಯಿರಿ. ಪ್ರತಿ ಉತ್ತರ what (ಒಂದು ಸಾಲಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ), why (ಹಿಂದಿನ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಮೂಲ), effects ಮತ್ತು way forward ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು.

Quick revision

  • Inflation ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ price level ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರುವುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಖರೀದಿಸುತ್ತದೆ.
  • Deflation ಎಂದರೆ ಬೆಲೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಇಳಿಯುವುದು, ಆದರೆ disinflation ಎಂದರೆ ಹಣದುಬ್ಬರದ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಶೂನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
  • CPI ಅನ್ನು MoSPI ಗ್ರಾಮೀಣ, ನಗರ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ base 2012=100 ರಿಂದ 2024=100 ಗೆ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಹೊಸ-base ಬಿಡುಗಡೆ 12 February 2026 ರಂದು ಆಯಿತು.
  • ಹೊಸ CPI ಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳ weight 40.10% ಆಗಿದೆ, 45.86% ರಿಂದ ಇಳಿದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕುಟುಂಬಗಳು ಈಗ ತಮ್ಮ ಬಜೆಟ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ಪಾಲನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತವೆ.
  • WPI ಅನ್ನು DPIIT ನ Office of the Economic Adviser base 2022-23 ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊಸ Producer Price Index (PPI) ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಹಣದುಬ್ಬರ demand-pull (ಕಡಿಮೆ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಬೆನ್ನಟ್ಟುವುದು) ಅಥವಾ cost-push (ದುಬಾರಿ ಇಂಧನ, ದುರ್ಬಲ ಮುಂಗಾರು, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇತನ ಅಥವಾ ಕುಸಿಯುವ ರೂಪಾಯಿ) ನಿಂದ ಬರಬಹುದು.
  • ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ ಅದು expectations ಮತ್ತು wage-price spiral ಮೂಲಕ ತನ್ನನ್ನೇ ಪೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇಡುತ್ತವೆ.
  • ವೇಗದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು creeping, walking, galloping ಅಥವಾ hyper ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು stagflation ಎಂದರೆ ನಿಧಾನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಕೆಟ್ಟ ಮಿಶ್ರಣ.
  • RBI ಕಾಯ್ದೆಯ Section 45ZA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ RBI ಜೊತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಪ್ರತಿ five years ಗೆ ಗುರಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಅದು 4% CPI ಆಗಿದ್ದು, 2–6% ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇದೆ.
  • 25 March 2026 ರಂದು, ಈ ಗುರಿಯನ್ನು 1 April 2026 ರಿಂದ 31 March 2031 ವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
  • ಸರಾಸರಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಸತತ three consecutive quarters ಕಾಲ 6% ಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ 2% ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಉಳಿದರೆ RBI ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • Monetary Policy Committee ದಲ್ಲಿ six ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ: RBI ಯಿಂದ ಮೂವರು, ಗವರ್ನರ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮೂವರು, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ, ಮರುನೇಮಕ ಇಲ್ಲದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೊಂದಲಗಳು ಮತ್ತು exam traps:

One-page revision card
  • ಗುರಿಯನ್ನು RBI ಒಂದೇ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, Central Government RBI ಜೊತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಗುರಿ CPI headline ಮೇಲೆ ಇದೆ, WPI ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತು core ಮೇಲೆಯೂ ಅಲ್ಲ.
  • ಮೂರು quarters ಕಾಲ 2% ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುವುದು ಕೂಡ ವೈಫಲ್ಯ.
  • "Inflation fell" ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ disinflation, ಬೆಲೆಗಳು ಇಳಿದಿವೆ ಎಂದಲ್ಲ.
  • CPI MoSPI ನಿಂದ; WPI DPIIT (Commerce and Industry) ನಿಂದ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅದಲುಬದಲು ಮಾಡಬೇಡಿ.
  • ಹೊಸ CPI base 2024; ಹೊಸ WPI base 2022-23.

Check yourself

Exam-style questions on this chapter. Pick an answer to see the explanation. 0 of 13 answered

  1. India-ವಿನ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ (inflation target) ಕುರಿತ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: 1. ಇದನ್ನು RBI ತಾನೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. 2. ಇದನ್ನು Consumer Price Index ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 3. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆ ನೀಡಿರುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು/ಯಾವುವು ಸರಿಯಾಗಿವೆ?

  2. 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2031 ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಗೆ, ಭಾರತದ CPI ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ಮತ್ತು ಸಹನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

  3. Flexible inflation targeting ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಾಸರಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಗುರಿ ತಪ್ಪಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

  4. Monetary Policy Committee (MPC) ಕುರಿತ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: 1. ಇದರಲ್ಲಿ ಆರು ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. 2. ಗವರ್ನರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರು RBI ನಿಂದ ಬಂದವರು. 3. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಎರಡನೇ ಅವಧಿಗೆ ಮರು ನೇಮಕ ಮಾಡಬಹುದು. ಮೇಲೆ ನೀಡಿರುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುವು ಸರಿಯಾಗಿವೆ?

  5. ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೊಸ ಸರಣಿಯ ಭಾರತದ Consumer Price Index ಯ ಮೂಲ ವರ್ಷ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

  6. ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಅದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ: A. Consumer Price Index B. Wholesale Price Index 1. Office of the Economic Adviser, DPIIT 2. MoSPI

  7. ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು Wholesale Price Index ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ?

  8. ಸಂಯೋಜಿತ CPI (2024=100) ಯಲ್ಲಿ 'food and beverages' ಗುಂಪಿನ ತೂಕ ಸುಮಾರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

  9. ಹಣದುಬ್ಬರ 7% ರಿಂದ 5% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದರೆ, ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು:

  10. ಅಭಿಕಲ್ಪನೆ (A): ವಿಫಲ ಮುಂಗಾರಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಿರುದ್ಧ ಬಡ್ಡಿದರ ಏರಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಕಾರಣ (R): ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿದರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

  11. ಏಪ್ರಿಲ್ 1998ರಲ್ಲಿ RBI ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿಗೆ 'ಬಹು ಸೂಚಕ ವಿಧಾನ' ಯಾವ ಹಿಂದಿನ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು?

  12. ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಲು ರಚಿಸಿದ ತಜ್ಞ ಸಮಿತಿಯ ಕುರಿತು ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಊರ್ಜಿತ್ ಪಟೇಲ್. 2. ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಾಮಮಾತ್ರ ಆಧಾರ (nominal anchor) ಎಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. 3. ಜನವರಿ 2015ರೊಳಗೆ 8% ಮತ್ತು ಜನವರಿ 2016ರೊಳಗೆ 6% ಎಂಬ ಇಳಿಕೆ ಹಾದಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಮೇಲಿನ ಯಾವ ಹೇಳಿಕೆ/ಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ?

  13. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು RBI ನಡುವಿನ ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿ ಚೌಕಟ್ಟು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಯಾವ ವರ್ಷ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು?

Mains answer practice

Write your answer first, then open the points a good answer should cover.

  1. "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಷ್ಟು ಹಣಕಾಸು ಸಮಸ್ಯೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಪೂರೈಕೆ ಬದಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಹೌದು." ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ. (250 ಪದಗಳು)

    Show answer points
    • ಚೌಕಟ್ಟು: ಹಣದುಬ್ಬರ = ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಏರಿಕೆ. CPI ಗುರಿ 4%, ಸಹನೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 2–6%, ವಿಭಾಗ 45ZA, 31 ಮಾರ್ಚ್ 2031ರವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
    • ಹಣಕಾಸು/ಬೇಡಿಕೆ ಬದಿ: ಸಾಲ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ, ದ್ರವ್ಯತೆ. MPC ಮತ್ತು repo ದರ. ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದು.
    • ಪೂರೈಕೆ ಬದಿ: ಆಹಾರ ಆಘಾತಗಳು (ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳು ಸುಮಾರು 40% CPI). ಇಂಧನ, ಆಮದು ಹಣದುಬ್ಬರ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕೊರತೆ, ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು.
    • ಎರಡೂ ಏಕೆ ಬೇಕು: ಬಡ್ಡಿದರ ಮುಂಗಾರು ಆಘಾತವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲಾರದು. ಆದರೆ ಆಹಾರ ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ವೇತನಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
    • ಮುಂದಿನ ದಾರಿ: ನೀತಿ ಸಮನ್ವಯ, ಶೀತಲ ಸರಪಳಿ, ಬಫರ್ ಸಂಗ್ರಹ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸುಧಾರಣೆ, ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಪೂರೈಕೆ ಆಘಾತಗಳ ಕಡೆಗಣನೆ.
  2. 2016ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿಯನ್ನು ಏಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ? (250 ಪದಗಳು)

    Show answer points
    • ಮೊದಲು: ವಿತ್ತೀಯ ಗುರಿ ನಿಗದಿ (1985-98) ಮತ್ತು ಬಹು ಸೂಚಕ ವಿಧಾನ (1998-2015). ಸ್ಪಷ್ಟ ನಾಮಮಾತ್ರ ಆಧಾರ ಇರಲಿಲ್ಲ.
    • ಪ್ರಚೋದನೆ: 2006-16ರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ CPI ಹಣದುಬ್ಬರ 8.1%, ಇದು ವಿಶ್ವ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.
    • ಹಾದಿ: ಪಟೇಲ್ ಸಮಿತಿ (ಜನವರಿ 2014), MPFA (ಫೆಬ್ರವರಿ 2015), RBI ಕಾಯ್ದೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ (ಮೇ 2016), MPC (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016).
    • ಫಲಿತಾಂಶ: 2016-26ರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 4.6%, ವ್ಯಾಪ್ತಿ 0.3-7.8%. ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ 7.0% ವಿರುದ್ಧ 6.8% (COVID ಹೊರತುಪಡಿಸಿ).
    • ಮಿತಿಗಳು: 2020-21 ಮತ್ತು 2022-23ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಾಗಿವೆ; ಆಹಾರ ಮತ್ತು supply ಆಘಾತಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮ ಬೇಕು
    • ಮುಂದಿನ ದಾರಿ: 4% ± 2% ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಿ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ supply ಆಘಾತಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ, ವಿತ್ತೀಯ-ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮನ್ವಯ

Previous year questions

Previous year questions for UPSC CSE will appear here once each one is checked word for word against the official question paper.

Learn with AI

A tutor that asks instead of telling, a partner that argues the other side, and this chapter told through your own district.

Tell the tutor what you are stuck on. It will guide you with questions and give the answer after a few tries.

Frequently asked questions

ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ inflation ಎಂದರೇನು?

Inflation ಎಂದರೆ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರುವುದು. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ರೂಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

demand-pull inflation ಮತ್ತು cost-push inflation ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?

ಒಟ್ಟು demand supply ಗಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೋದಾಗ demand-pull inflation ಆಗುತ್ತದೆ. fuel, wages ಅಥವಾ raw materials ನಂತಹ input ಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಅದನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದಾಗ cost-push inflation ಆಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ inflation target ಎಷ್ಟು?

target ಆಗಿರುವುದು CPI headline inflation 4%, ಮತ್ತು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 2% ರಿಂದ 6% ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2016 ರಂದು ಅಧಿಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 31 ಮಾರ್ಚ್ 2031 ರವರೆಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ inflation target ಯಾರು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ?

RBI Act, 1934 ರ Section 45ZA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ RBI ಜೊತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ CPI ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ module ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು: Inflation

Official sources

ಈ chapter ನ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಈ ಅಧಿಕೃತ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

  1. PIB (MoSPI): First press release of Consumer Price Index on base 2024=100, 12 Feb 2026
  2. MoSPI: Frequently Asked Questions on CPI 2024 Series (Annexure V)
  3. PIB (MoSPI): CPI base year revised from 2012=100 to 2024=100
  4. Office of the Economic Adviser, DPIIT: FAQs on New Series of WPI (Base 2022-23)
  5. PIB (Ministry of Finance): Central Government in consultation with RBI announces the Inflation Target of Four Percent, 5 Aug 2016
  6. RBI Annual Report 2025-26, Chapter III Monetary Policy Operations (Box III.1)
  7. Gazette of India Extraordinary, S.O. 1580(E), Ministry of Finance (DEA), 25 Mar 2026 (read via gazettetracker; official copy on egazette.gov.in)
  8. RBI: Seven Ages of India's Monetary Policy, speech by Governor Shaktikanta Das, St. Stephen's College, 24 Jan 2020
  9. RBI: Inflation Targeting in India: The Past, The Present and The Future, speech by Deputy Governor Poonam Gupta, NCAER, 5 May 2026
  10. RBI press release: The Expert Committee to Revise and Strengthen the Monetary Policy Framework Submits its Report, 21 Jan 2014
  11. PIB (Ministry of Finance): Monetary Policy Framework Agreement, Rajya Sabha reply, 7 Aug 2015
  12. RBI: Monetary Policy overview page