Module 5 · 21 min read · Free chapter
ಜೀವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು: CBD, ಅದರ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ಗಳು, 2030 biodiversity framework, CITES, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು heritage
1992ರ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ (Convention on Biological Diversity) ಮೂರು ಉದ್ದೇಶಗಳಿವೆ: ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ನ್ಯಾಯಯುತ ಹಂಚಿಕೆ. ಇದರ Cartagena Protocol ಜೀವಂತ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು Nagoya Protocol ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2022ರ Kunming-Montreal ಚೌಕಟ್ಟು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ 30 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. CITES ವನ್ಯಜೀವಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು Ramsar Convention ತೇವಭೂಮಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸೋಣ: ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಏಕೆ ಬೇಕಾದವು
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಹುಲಿಗೆ ತಾನು ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿ ಭಾರತದ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲ ಕಳೆಯುವ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹಲವು ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಖಡ್ಗಮೃಗದ ಕೊಂಬು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ದೇಶವೂ ತನ್ನ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣವೂ ಇದೆ. ಸಸ್ಯ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಔಷಧ ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳು ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿದ್ದವು. ಬಹುತೇಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಸಂಪತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆ ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಉಚಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.
ಇದಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತು ಹಲವು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು. ಕೆಲವು ಹಳೆಯವು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ: ತೇವಭೂಮಿಗಳು (Ramsar, 1971), ಪರಂಪರೆ ತಾಣಗಳು (1972) ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ವ್ಯಾಪಾರ (CITES, 1973). ದೊಡ್ಡ ಛತ್ರ ಒಪ್ಪಂದವಾದ Convention on Biological Diversity (CBD) 1992ರಲ್ಲಿ Rio ದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು; ಇದರ protocols ಮತ್ತು global targets ನಂತರ ಬಂದವು.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ: ಅದು ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಏಕೆ ಬೇಕಾಯಿತು, ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು. ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕುಟುಂಬವಾಗಿ ಕಲಿಯಿರಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ದಿನಾಂಕ, ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಸಮಾವೇಶ: ಛತ್ರ ಒಪ್ಪಂದ
ಇದು ಏನು. CBD ಎಂಬುದು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಒಪ್ಪಂದ: ಜೀನ್ಗಳು, ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇದನ್ನು 5 ಜೂನ್ 1992ರಂದು Rio Earth Summit ನಲ್ಲಿ ಸಹಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1993ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. 30ನೇ ದೇಶ ಅನುಮೋದಿಸಿದ 90 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಇದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
ಇದರ ಮೂರು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪದ ಪದವಾಗಿ ಕಲಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಮೊದಲನೆಯದು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ. ಎರಡನೆಯದು ಅದರ ಘಟಕಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ. ಮೂರನೆಯದು ಜೀನ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಬರುವ ಲಾಭಗಳ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆ.
ಮೂರನೇ ಉದ್ದೇಶ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. CBD ಗೂ ಮೊದಲು ಜೀನ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮಾನವಕುಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಂಪರೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದರರ್ಥ ಯಾರಾದರೂ ಅವನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. CBD ಇದನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು, ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಜೈವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲು ಬಯಸುವ ಕಂಪನಿ ಈಗ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಲಾಭವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. CBD ವಿಶಾಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು, ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪರಕೀಯ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು. ಪ್ರತಿ Party ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (NBSAP) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು Parties ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ Conference of the Parties (COP) ನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.
ಯಾರು ಒಳಗೆ, ಯಾರು ಹೊರಗೆ. CBD ಯಲ್ಲಿ 196 Parties ಇವೆ, ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು. ದೊಡ್ಡ ಅಪವಾದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಅದು 1993ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಅನುಮೋದಿಸಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತ 5 ಜೂನ್ 1992ರಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಿ 18 ಫೆಬ್ರವರಿ 1994ರಂದು ಅನುಮೋದಿಸಿತು, ಮತ್ತು 2002ರ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ದೇಶದೊಳಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ಅಧ್ಯಾಯ ದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಎರಡು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ಗಳು: ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ Cartagena, ಲಾಭ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ Nagoya
Cartagena: ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದ ಬೆಳೆಗಳು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಹರಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಅಂತಹ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ಭಯಪಟ್ಟವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಧನವಿಲ್ಲದ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾಗಬಹುದು ಎಂದೂ ಆತಂಕವಿತ್ತು. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು CBD ಸ್ವತಃ ಕೇಳಿತು.
ಉತ್ತರ Cartagena Protocol on Biosafety ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 29 January 2000 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 11 September 2003 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂದ living modified organisms (LMOs) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ GM ಬೀಜಗಳಂತಹ, ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ LMOs ಅನ್ನು ಗಡಿಗಳಾದ್ಯಂತ safe transfer, handling and use ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ.
ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ Rio Declaration ನ precautionary approach ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದೇಶ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. Biosafety Clearing-House ಮೂಲಕ ದೇಶಗಳು LMOs ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
Nagoya: ಮೂರನೇ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನಿಯಮಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು. CBD ಯಲ್ಲಿ benefit sharing ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು, ಆದರೆ ಅದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಅನುಮತಿ ಯಾರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಪಾಲು ಎಂದರೇನು? Nagoya Protocol on Access and Benefit-sharing (ABS) ಅನ್ನು 29 October 2010 ರಂದು ಜಪಾನ್ನ ನಾಗೋಯಾದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 12 October 2014 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.
ಇದು ABS ನ ಮೂಲ ನಿಯಮವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನೀಡುವ ದೇಶದಿಂದ prior informed consent ಪಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಲಾಭ ಹಂಚಿಕೆಗೆ mutually agreed terms ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಲಾಭ ರಾಯಲ್ಟಿಯಂತಹ ಹಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸಂಶೋಧನಾ ತರಬೇತಿ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಂತಹ ಹಣೇತರ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕುರಿತ ಪರಂಪರাগত ಜ್ಞಾನ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. Benefit sharing ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪಾಲು ಪಡೆಯುವ ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ತಪ್ಪಿದ Aichi Targets ರಿಂದ "30 by 30" ವರೆಗೆ
Aichi Targets ಮತ್ತು ಅವು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ. 2010 ರಲ್ಲಿ ನಾಗೋಯಾದಲ್ಲಿ CBD ಪಕ್ಷಗಳು 2011–2020 ರ ಅವಧಿಗೆ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ 20 Aichi Biodiversity Targets ಇದ್ದವು. ಇವು habitat loss, protected areas, pollution, invasive species ಮತ್ತು finance ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ದಶಕ ಮುಗಿದಾಗ, Global Biodiversity Outlook 5 (September 2020) ಪ್ರಕಾರ 20 ರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುರಿಯೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ.
ಆರು ಗುರಿಗಳು ಭಾಗಶಃ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು: Targets 9, 11, 16, 17, 19 ಮತ್ತು 20. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು Target 11, ಇದು protected areas ಕುರಿತದ್ದು. ಪಾಠವೆಂದರೆ, ಹಣ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುಸರಣೆ ಇಲ್ಲದ ಗುರಿಗಳು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.
ಕುನ್ಮಿಂಗ್-ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಜಾಗತಿಕ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟು (KMGBF). ಈ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 ರಂದು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ COP15 ನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಹೆಸರು ಸಭೆಯ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ನಗರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ 4 ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ 23 ಉದ್ದೇಶಗಳು ಇವೆ.
ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶ 3, ಇದನ್ನು "30 by 30" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡಿನ ನೀರಿನ ಕನಿಷ್ಠ 30% ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಹಾಗೂ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ 30% ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ದೇಶ 7 ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ದೇಶ 18 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ USD 500 ಬಿಲಿಯನ್ ಹಾನಿಕಾರಕ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ಉದ್ದೇಶ 19 ಹಣಕಾಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇದೆ. ಇದು 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಮೂಲಗಳಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ USD 200 ಬಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಿಯುವ ವರ್ಷಕ್ಕೆ USD 30 ಬಿಲಿಯನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಕೂಡ ಸೇರಿದೆ. ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆ ಇದಾಗಿತ್ತು.
ಕ್ಯಾಲಿ ನಿಧಿ: ಡಿಜಿಟಲ್ ಜೀನ್ಗಳಿಗೆ ಪಾವತಿ. ಇಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಸಸ್ಯದ ಭೌತಿಕ ಮಾದರಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರು ಡೇಟಾಬೇಸ್ನಿಂದ ಅದರ ಆನುವಂಶಿಕ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅನುಕ್ರಮ ಮಾಹಿತಿ (DSI) ನಾಗೋಯಾ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿತ್ತು. ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಕ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ COP16 2 ನವೆಂಬರ್ 2024 ರಂದು ಕ್ಯಾಲಿ ನಿಧಿ ರಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು; DSI ಮೂಲಕ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪಾಲು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ನಿಧಿಯನ್ನು 24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 ರಂದು ರೋಮ್ನಲ್ಲಿ ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡ COP16 ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಭಾರತವು COP16 ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನವೀಕೃತ NBSAP ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದೆ.
CITES: ವನ್ಯಜೀವಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ
ಇದು ಏಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು. 1960 ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ, ದಂತ, ತುಪ್ಪಳ, ಚರ್ಮ, ಜೀವಂತ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವು ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಹುಪಾಲು ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ದೇಶದ ನಿಷೇಧ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದೇಶವೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.
ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ. ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕುರಿತ ಒಪ್ಪಂದ (CITES) ಪಠ್ಯವನ್ನು 80 ದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, D.C. ಯಲ್ಲಿ 2 ಮಾರ್ಚ್ 1973 ರಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಇದು 3 ಮಾರ್ಚ್ 1973 ರಂದು ಸಹಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 1 ಜುಲೈ 1975 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಈಗ ಇದಕ್ಕೆ 185 ಪಕ್ಷಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತವೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಇದು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ: ಮೂರು ಅನುಬಂಧಗಳು. CITES ಎಲ್ಲಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಜಾತಿಗೆ ಎಷ್ಟು ರಕ್ಷಣೆ ಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯುವುದು permit ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ.
| ಅನುಬಂಧ | ಯಾವ ಜಾತಿಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ | ವ್ಯಾಪಾರದ ನಿಯಮ |
|---|---|---|
| I | ಅಳಿವಿನ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿಗಳು | ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸಂಶೋಧನೆಯಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಆಮದುಗಳಿಗೆ permit ಇದ್ದರೆ ಅವಕಾಶ ಇದೆ |
| II | ಈಗಲೇ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಆದರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಬಹುದಾದ ಜಾತಿಗಳು | export permit ಇದ್ದರೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇದೆ |
| III | ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಸಹಕಾರ ಬೇಕಾಗಿರುವ Party ಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಜಾತಿಗಳು | permit ಅಥವಾ certificate ಇದ್ದರೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇದೆ |
ಪರಿಣಾಮಗಳು. CITES ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯಾಪಾರ customs ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದರ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಅಕ್ರಮ ವ್ಯಾಪಾರ; ಅದು permit ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ CITES, Wild Life (Protection) Act ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದು ತನ್ನದೇ ಆದ schedules ನಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ವಲಸೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ಬೀಜಗಳು
ವಲಸೆ ಜಾತಿಗಳ ಸಮಾವೇಶ (CMS). ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ: ಕ್ರೇನ್ಗಳು, ಫ್ಲೆಮಿಂಗೋಗಳು, ಆಮೆಗಳು, ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ಗಳು. ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಲಸೆ ಜಾತಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಾವೇಶ ವಲಸೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನ್ನು range states ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಅಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ stopover ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು.
ಪ್ರತಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಅನೇಕ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸೈಬೀರಿಯಾದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಭಾರತವು ಗಾಂಧಿನಗರದಲ್ಲಿ CMS ನ 13ನೇ Conference of Parties ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಭಾರತಕ್ಕೆ, CMS ತನ್ನ wetland ಮತ್ತು grassland ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.
ಸಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದ. ಜಗತ್ತಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಬೆಳೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವ ದೇಶವೂ ತಮ್ಮ genes ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗೋಧಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆಯ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಗಾರರು ಹಲವು ದೇಶಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ gene ಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ bilateral ಒಪ್ಪಂದ ಬೇಕಾಗಿದ್ದರೆ, ಬೆಳೆ ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಸಸ್ಯ ತಳಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕುರಿತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದ 2001ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 29 ಜೂನ್ 2004ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದರ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ 64 ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮೇವು ಬೆಳೆಗಳ ತಳಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಹಂಚಿಕೆಯ ಪೂಲ್ಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರವೇಶ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಬೆಳೆ ತಳಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ರೈತರು ನೀಡಿರುವ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನೂ ಇದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
Ramsar: ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದು
ಏನು ಮತ್ತು ಏಕೆ. ಸರೋವರಗಳು, ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ಬಯಲುಗಳಂತಹ ತೇವಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಕಾಲ ಬರಡು ಭೂಮಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಬರಿದು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವು ಪ್ರವಾಹದ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ, ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಮರುಪೂರಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ತೇವಭೂಮಿಗಳ ಕುರಿತ ಸಮಾವೇಶ ಯಾವುದೇ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಜಾಗತಿಕ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿತ್ತು.
ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ. ಇದನ್ನು ಇರಾನ್ನ ರಾಮ್ಸರ್ನಲ್ಲಿ 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 1971ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1975ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಈಗ 2 ಫೆಬ್ರವರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ತೇವಭೂಮಿ ದಿನ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ತೇವಭೂಮಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೇರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ರಾಮ್ಸರ್. ಚಿಲ್ಕಾ ಸರೋವರ (ಒಡಿಶಾ) ಮತ್ತು ಕೇಶ್ವದೇವ್ (ರಾಜಸ್ಥಾನ) ಅನ್ನು 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1981ರಂದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತಾಣಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಭಾರತ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 1982ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. 15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 103 ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣಗಳಿವೆ.

ಮಾಂಟ್ರಿಯೂ ದಾಖಲೆ. ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಕೇವಲ ಗೌರವವಲ್ಲ; ತಾಣವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಾಂಟ್ರಿಯೂ ದಾಖಲೆ ಎಂಬುದು ಪರಿಸರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿರುವ ಅಥವಾ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣಗಳ ನೋಂದಣಿ, ಇದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಚಿಲ್ಕಾವನ್ನು 2002ರಲ್ಲಿ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ನಂತರ ಇದರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು, ಇದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ.
ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ: ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ
ಇದು ಏನು. 1972ರ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಾವೇಶ ಅಪರೂಪವಾದುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದೇ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣಗಳೆರಡನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ತಾಣವನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಅದರ ನಷ್ಟವು ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲದ ನಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾಣಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರಬಹುದು.
ಪರಿಸರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಹಾಗೂ ತೇವಭೂಮಿಗಳಂತಹ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದರೆ ತಾಣಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಒತ್ತಡ ಬರುತ್ತದೆ. ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ತಾಣಗಳನ್ನು List of World Heritage in Danger ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದು.
ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. Maratha Military Landscapes of India ಅನ್ನು 2025 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು India's 44th World Heritage entry ಆಗಿದೆ. ಅದರ ನಂತರ Ancient Buddhist Site of Sarnath ಅನ್ನು 2026 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮೊದಲು ಇತ್ತೀಚಿನ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.
Mains lens: ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕುರಿತು ಮೂರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚೆಗಳು
1. ಈ ಜೀನ್ಗಳು ಯಾರವು? 1992ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅನೇಕ ಜನರು ಕಾಡು ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮಾನವಕುಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಯಾರಾದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳ ಕಂಪನಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅದರಿಂದ ತಯಾರಾದ ಔಷಧಕ್ಕೆ patent ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಆ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅವು ಏನನ್ನೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. CBD ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಇದೆ ಎಂದು ಅದು ಗುರುತಿಸಿತು. ನ್ಯಾಯಯುತ ಲಾಭ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಮೂರು ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.
Nagoya Protocol ಮತ್ತು Cali Fund ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪಾಲು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಬೆಂಬಲಿಗರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಕಾರಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಲಾಭ ಹಂಚಿಕೆ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದ ಹಣ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಈಗ digital sequence data ಬಳಸಬಹುದು, ಭೌತಿಕ ಮಾದರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಸಮತೋಲಿತ ಉತ್ತರ ನ್ಯಾಯದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಲಾಭ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸರಳ ನಿಯಮಗಳು, DSI ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ತಲುಪುವ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
2. Aichi Targets ಏಕೆ ವಿಫಲವಾದವು, ಮತ್ತು "30 by 30" ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುವುದೇ? 2011-2020ರ 20 Aichi Targets ಯಾವುದೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈಡೇರಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಆರು ಭಾಗಶಃ ಈಡೇರಿದವು. ಕಾರಣಗಳು ದುರ್ಬಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಗಳು, ಕಡಿಮೆ ಹಣ, ಪ್ರಗತಿ ಅಳೆಯಲು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಪನದ ಕೊರತೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹಾನಿಕಾರಕ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಆ ಹಾನಿಗೇ ಹಣ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. 2022ರ Kunming-Montreal framework ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ 30% ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಹಾನಿಕಾರಕ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಗುರಿ ಮುಂತಾದ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಗುರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಹೊಸ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಆಶಾವಾದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಇನ್ನೂ Aichi ರೀತಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಎಂದು ನಿರಾಶಾವಾದಿಗಳು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮತೋಲಿತ ಉತ್ತರ ಹೇಳುವುದು: ಈ ಚೌಕಟ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಯಶಸ್ಸು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿಯಮಿತ ವರದಿ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಹಣ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.
3. "30 by 30" ಜನಸಂಖ್ಯೆ ದಟ್ಟವಾದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆಯೇ? ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ, ತೇವಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ಜನರನ್ನು ಹೊರಗಿಡುವುದಾದರೆ, ಈ ಸ್ಥಳಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾದ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು. ಅದು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾದರೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ಎರಡನ್ನೂ ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು.
2022ರ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ತೋಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತಹ ಇತರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರದೇಶ ಆಧಾರಿತ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳೂ ಗುರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ Mains ನಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿ: ಭಾರತ ಹೊಸ ಬೇಲಿ ಹಾಕಿದ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮುದಾಯ ನೇತೃತ್ವದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಗೌರವದ ಮೂಲಕ ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಬೇಕು.
ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ: ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ science, money ಮತ್ತು justice ಮೂರೂ ಬೆರೆತಿವೆ. Mains ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಲಾಭ, ಯಾರು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ನಿಯಮಗಳು ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಉತ್ತರಗಳಿಗೆ ಅಂಕ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
Mains lens: ಎರಡು ವಿಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವ ವಿಧಾನ
ವಿಧ 1: "ಹೋಲಿಸಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ" (ಹಳೆಯ ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಗುರಿಗಳು). ಉದಾಹರಣೆ: "Aichi Targets ಏಕೆ ವಿಫಲವಾದವು, ಮತ್ತು Kunming-Montreal framework ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆಯೇ?"
- ಪರಿಚಯ: ಎರಡನ್ನೂ CBD ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ. Aichi Targets 2011-2020ಕ್ಕೆ, ಹೊಸ framework 2022ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ 2030ಕ್ಕಾಗಿ 23 ಗುರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿತು.
- ವಿವರಣೆ, ವೈಫಲ್ಯ: ಯಾವ Aichi Target ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈಡೇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ. ದುರ್ಬಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಗಳು, ಕಡಿಮೆ finance, ಕಳಪೆ measurement ಮತ್ತು ಹಾನಿಕಾರಕ subsidies ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿ.
- ವಿವರಣೆ, ಹೊಸತು ಏನು: "30 by 30", pesticide ಅಪಾಯವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವ ಗುರಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ USD 500 ಬಿಲಿಯನ್ ಹಾನಿಕಾರಕ subsidies ಕಡಿತ ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ USD 200 ಬಿಲಿಯನ್ finance ಗುರಿ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
- ವಿವರಣೆ, ಇನ್ನೂ ದುರ್ಬಲ ಏನು: ಗುರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ, ಮತ್ತು finance ಭರವಸೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಆಗಾಗ ಕಡಿಮೆ ಬಿದ್ದಿವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ.
- ತೀರ್ಮಾನ: ಹೊಸ framework Aichi ನಿಂದ ಕಲಿತಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುಷ್ಠಾನವೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುಗಿಸಿ.
ವಿಧ 2: "ಇದು ರಕ್ಷಣೆ ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆಯೇ?" (ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ). ಉದಾಹರಣೆ: "ಭಾರತದ Ramsar sites ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಘೋಷಣೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆಯೇ?"
- ಪರಿಚಯ: 1971ರ Ramsar Convention ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ. ಭಾರತ 1982ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026ರ ವೇಳೆಗೆ 103 sites ಹೊಂದಿತ್ತು.
- ವಿವರಣೆ, ಘೋಷಣೆ ನೀಡುವುದು ಏನು: ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ, wise use ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಗಾ ಇಡುವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ.
- ವಿವರಣೆ, ಅದು ನೀಡದ್ದು: ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ police ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
- ವಿವರಣೆ, ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷಾ ಉದಾಹರಣೆ: ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗಾಗಿ Montreux Record ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ. ಚಿಲಿಕಾವನ್ನು 2002ರಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ, ಇದು ನಿರಂತರ ಕೆಲಸದಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಸ್ಥಳವೂ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
- ತೀರ್ಮಾನ: ಒಂದು ಲೇಬಲ್ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೇ ತೇವಭೂಮಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುಗಿಸಿ.
Papers ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು. ಈ chapter GS-III (conservation ಮತ್ತು biotechnology), GS-II (international agreements ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು) ಮತ್ತು GS-I (heritage sites) ಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. Biopiracy ಮತ್ತು benefit sharing ಸಹ GS-IV ಮತ್ತು Essay ಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯದ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
Mains ಅಭ್ಯಾಸ: ಆರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಆರು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
ಇವು ನಾವು ಬರೆದ ಅಭ್ಯಾಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಈ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ನ PYQ ಫಲಕದಲ್ಲಿವೆ.
| ಕೋನ | ಪ್ರಶ್ನೆ | ಹೇಗೆ ಸಮೀಪಿಸಬೇಕು |
|---|---|---|
| Equity | "Benefit sharing ಎಂಬುದು CBD ಯ biopiracy ಗೆ ಉತ್ತರ." Nagoya Protocol ಮತ್ತು Cali Fund ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. | Sovereign rights ಮತ್ತು third objective ವಿವರಿಸಿ, ನಂತರ prior informed consent ಮತ್ತು mutually agreed terms. DSI ಅಂತರ ಮತ್ತು Cali Fund ಸೇರಿಸಿ, biodiversity-rich ದೇಶವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪಾಲನ್ನು ತೋರಿಸಿ. |
| Targets | Aichi Targets ಏಕೆ ವಿಫಲವಾದವು, ಮತ್ತು Kunming-Montreal framework ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆಯೇ? | GBO-5 ಸಂಶೋಧನೆ ಬಳಸಿ: ಯಾವುದೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆರು ಭಾಗಶಃ ಸಾಧಿಸಿವೆ. KMGBF ನ finance targets 18 ಮತ್ತು 19 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ, monitoring ಮತ್ತು national plans ಸೂಚಿಸಿ. |
| Conservation | ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶಕ್ಕೆ "30 by 30" ಗುರಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. | Target 3 ವಿವರಿಸಿ, ನಂತರ protected areas ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತೂಗಿ ನೋಡಿ. ಮುಂದಿನ ದಾರಿಯಾಗಿ community-conserved areas ಸೂಚಿಸಿ. |
| Trade | CITES ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಏಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ? | ಮೂರು appendices ಮತ್ತು permits ವಿವರಿಸಿ. ನಂತರ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿ: smuggling, ದುರ್ಬಲ enforcement ಮತ್ತು demand, ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಸ್ವಂತ wildlife ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ. |
| Wetlands | ಭಾರತದ Ramsar sites ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆಯೇ? | 103 sites ಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು wetlands ಒದಗಿಸುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ. Montreux Record ಮತ್ತು ಚಿಲಿಕಾ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಉದಾಹರಣೆ ಬಳಸಿ, ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು labels ಅಲ್ಲ, management ಎಂದು ತೋರಿಸಿ. |
| Biosafety | Cartagena Protocol ನ precautionary approach ವಿವರಿಸಿ. ಭಾರತ biosafety ಮತ್ತು farm innovation ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಬೇಕು? | LMOs ಮತ್ತು protocol ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ. GM crops ನ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಅಪಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೂಗಿ, science-based ಮತ್ತು transparent ಅನುಮೋದನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಸಿ. |
ಈ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುವುದು: ಪ್ರತಿ ಉತ್ತರವು ಮೊದಲು ಏನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಏಕೆ ಎಂದು ನೀಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
Quick revision
- CBD (Convention on Biological Diversity): ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ 5 June 1992 (Rio) ರಂದು ಹಾಕಲಾಯಿತು, 29 Dec 1993 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು; ಇದರ 3 ಉದ್ದೇಶಗಳು: conservation, sustainable use, benefit sharing; 196 Parties ಇವೆ; USA ಇದರ Party ಅಲ್ಲ; ಭಾರತ 18 Feb 1994 ರಂದು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.
- Cartagena Protocol: LMOs ನ biosafety ಕುರಿತಾದದ್ದು; 29 Jan 2000 ರಂದು ಅಂಗೀಕಾರವಾಯಿತು, 11 Sept 2003 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು; Biosafety Clearing-House ಇದರ ಭಾಗ.
- Nagoya Protocol: ABS ಕುರಿತಾದದ್ದು; 29 Oct 2010 ರಂದು ಅಂಗೀಕಾರವಾಯಿತು, 12 Oct 2014 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು; prior informed consent ಮತ್ತು mutually agreed terms ಇದರ ಭಾಗ.
- Aichi Targets (20, 2011–2020ಕ್ಕಾಗಿ): ಯಾವುದೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈಡೇರಲಿಲ್ಲ, ಆರು ಭಾಗಶಃ ಈಡೇರಿದವು (GBO-5, 2020).
- KMGBF (19 Dec 2022, COP15 Montreal): 4 goals, 23 targets; T3 30 by 30, T7 pesticide risk ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವುದು, T18 harmful subsidies ವರ್ಷಕ್ಕೆ USD 500 bn ಕಡಿತ, T19 ವರ್ಷಕ್ಕೆ USD 200 bn, ಇದರಲ್ಲಿ 30 bn international.
- Cali Fund (COP16 Cali, 2 Nov 2024 ರಂದು ನಿರ್ಧಾರ, 24 Feb 2025, Rome ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭ): ಹಣ DSI ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; COP16 ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತನ್ನ ಪರಿಷ್ಕೃತ NBSAP ಮಂಡಿಸಿತು.
- CITES: 2 Mar 1973 ರಂದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಯಿತು, 3 Mar 1973 ರಂದು ಸಹಿ, 1 Jul 1975 ರಿಂದ ಜಾರಿ, 185 Parties; Appendix I ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟು ಇಲ್ಲ, II ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಹಿವಾಟು, III ಒಂದು Party ಯ ಕೋರಿಕೆ.
- Plant Treaty: 2001 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರ, 29 June 2004 ರಿಂದ ಜಾರಿ; Multilateral System, 64 crops; ರೈತರ ಕೊಡುಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ.
- CMS: ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು range states ಕುರಿತಾದದ್ದು; ಭಾರತ COP13 ಅನ್ನು Gandhinagar ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು.
- Ramsar: 2 Feb 1971 (World Wetlands Day), 1975 ರಿಂದ ಜಾರಿ; ಭಾರತ 1 Feb 1982 ರಿಂದ Party; ಮೊದಲ ತಾಣಗಳು Chilika, Keoladeo (1 Oct 1981); 103 sites (15 Oct 2026); Montreux Record, Chilika 2002 ರಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.
- World Heritage (1972): cultural + natural; Maratha Military Landscapes 44th (2025) ರಲ್ಲಿ, Sarnath (2026) ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ.