Module 1 · 19 min read · Free chapter
Ecosystem: structure, food chains ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವು
Ecosystem ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೌತಿಕ ಪರಿಸರ. ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳು producers ಆಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು consumers. Decomposers ಸತ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. Food chain ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಶಕ್ತಿ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು trophic level ನಿಂದ ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 10 percent ಮಾತ್ರ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ chain ಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು energy pyramid ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಸೊನ್ನೆಯಿಂದ ಶುರು ಮಾಡೋಣ: ನಿಮ್ಮ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ?
ಇಂದು ನಿಮ್ಮ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನ್ನವನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ. ಅದು ಒಂದು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಆ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ನೀರು ಬೇಕಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು.
ಈಗ ಆ ಹೊಲವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ನೋಡಿ. ಒಂದು ಮಿಡತೆ ಅಕ್ಕಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪೆ ಆ ಮಿಡತೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ, ಹಾವು ಕಪ್ಪೆಯನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹದ್ದು ಹಾವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಮರಳಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.
ಆ ಒಂದು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು, ನೀರು, ಮಣ್ಣು, ಸಸ್ಯಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿದ್ದೀರಿ. ಇಂತಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ecosystem ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಘಟಕ. ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಸರೋವರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿಫಲವಾದ ಫಸಲಿನವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಂದು ecosystem ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಒಂದು ecosystem ಒಳಗೆ ಇಣುಕಿ ನೋಡೋಣ. ಅದು ಯಾವುದರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆಹಾರ ಒಂದು ಜೀವಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು ಏಕೆ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ. ಈ ವಿಚಾರಗಳೇ ಕೆಲವು ನೀತಿಗಳು ಏಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಏಕೆ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.
ecosystem ಎಂದರೇನು, ಮತ್ತು ಅದು ಯಾವುದರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ?
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ A.G. Tansley 1935 ರಲ್ಲಿ ecosystem ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ecosystem ಎಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಘಟಕ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ (biotic) ಮತ್ತು ಜೀವರಹಿತ (abiotic) ಭಾಗಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ "ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ" ಎಂಬ ಪದವೇ ಮುಖ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ecosystem ಅನ್ನು ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೆರೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಅದು ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವರಹಿತ ಭಾಗ. abiotic ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದು ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು, ತಾಪಮಾನ, ಮಳೆ, ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ. ಎರಡನೆಯದು ಅಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್, ಸಾರಜನಕ, ಆಮ್ಲಜನಕ, ರಂಜಕ, ಗಂಧಕ, ನೀರು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳು. ಮೂರನೆಯದು ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್, ಪ್ರೋಟೀನ್, ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮಸ್. ಇವು ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಜೀವರಹಿತ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತವೆ.
ಜೀವಂತ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪಾತ್ರಗಳಿವೆ. ಮೊದಲ ಪಾತ್ರ producers (ಉತ್ಪಾದಕರು) ಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇವು ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳು, ಬೆಳಕಿನಿಂದ photosynthesis ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು autotrophs ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೇ ಪಾತ್ರ consumers (ಬಳಕೆದಾರರು) ಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇವು ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಾವೇ ಮಾಡಲಾರವು, ಇವನ್ನು heterotrophs ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹಸು, ಜಿಂಕೆ, ಮೊಲದಂತಹ herbivores ಸಸ್ಯ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಸಿಂಹ, ಬೆಕ್ಕಿನಂತಹ carnivores ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯ, ಹಂದಿ, ಗುಬ್ಬಿಯಂತಹ omnivores ಎರಡನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.

ಮೂರನೇ ಪಾತ್ರ decomposers (ವಿಘಟಕರು) ಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು, ಇವನ್ನು saprotrophs ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಸತ್ತ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ enzymes ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಹೊರಗೆ ಜೀರ್ಣಿಸಿ, ಸರಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಅವು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮರುಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದರಿಂದ producers ಮತ್ತೆ ಬಳಸಬಹುದು.
ಈ ರಚನೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. producers ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೊಸ ಆಹಾರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. decomposers ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸತ್ತ ವಸ್ತುಗಳು ರಾಶಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶ ಕೊರತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರವೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮೂರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು.
ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಅವು ಮಾಡುವ ನಾಲ್ಕು ಕೆಲಸಗಳು
ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ಒಂದೇ ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಅಳಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಗಾಳಿ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ "ಶಕ್ತಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು" ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು. ಮನುಷ್ಯರೂ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮೀನು ಸಾಕಣೆ ಕೊಳಗಳು ಇನ್ನೂ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜನರೇ ಅವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲದಂತಹ fossil fuels ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೂರದಿಂದ ತರುವ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ.
ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. ಕಾಡು ಕೇವಲ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. ನಗರ ಹಾಗಲ್ಲ, ಅದು ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ಇಂಧನವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ "footprint" ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ecosystem ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ಕೆಲಸಗಳು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಅದು energy ಯನ್ನು food chain ಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ, ನೀರು, ಮಣ್ಣಿನ ನಡುವೆ carbon ಮತ್ತು nitrogen ನಂತಹ nutrients ಅನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ecological succession ಮೂಲಕ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, homeostasis ಮೂಲಕ ತನ್ನನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದು feedback ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ವಯಂ-ನಿಯಂತ್ರಣ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗ energy flow ಮತ್ತು homeostasis ಅನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡುತ್ತದೆ. Nutrient cycles ಮತ್ತು succession ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು biogeochemical cycles ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು populations, communities ಮತ್ತು succession ಅಧ್ಯಾಯ ನಲ್ಲಿ ಓದಬಹುದು.
ಕೊಳ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿ ecosystem
ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಕೊಳವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣವಿದೆ. ಇದು ಒಂದೇ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದು, ಆದರೂ ecosystem ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು solar energy ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೆಳಕಿನ ಪದರಗಳು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಕೊಳದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಪದರ, ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳಕು ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಇದು euphotic ವಲಯ. ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಮಂದವಾದ mesophotic ವಲಯ ಇದೆ. ಆಳವಾದ ಕೊಳದ ತಳದಲ್ಲಿ aphotic ವಲಯ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಳಕು ಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಆಹಾರ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿಯೇ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಾರು ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿ phytoplankton ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಸಸ್ಯಗಳು ತೇಲುತ್ತವೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯ producers. ಇವುಗಳ ಜೊತೆ zooplankton ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇವುಗಳನ್ನೇ ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಬೇರೂರಿದ ಸಸ್ಯಗಳು ಅಂಚುಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಬಲವಾಗಿ ಈಜುವ ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು nekton ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಬಸವನಹುಳು, ಹುಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟದ ಲಾರ್ವಾಗಳಂತಹ benthic ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.

ಸ್ವಚ್ಛತಾ ತಂಡ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಂತಹ decomposers ಕೊಳದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ತಳದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವ ಸತ್ತ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಇವು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು nutrients ಅನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೀರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸತ್ತ ವಸ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮುಳುಗಿದರೆ, ಇವು ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ನೀರು ಕೊಳೆತು ವಾಸನೆ ಬರಬಹುದು.
ಕೊಳ ಮಾದರಿ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. ಅದೇ ಪದರಗಳು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಸರೋವರಗಳು, ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸರೋವರ algae ನಿಂದ ತುಂಬಿದಾಗ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಮೀನುಗಳು ಸತ್ತಾಗ, pond model ಬಳಸಿ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು. ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಪ್ರಬಲ ಸಾಧನ.
ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಜಾಲ: ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ
ಭತ್ತದ ಗಿಡದಿಂದ ಹದ್ದಿಗೆ ಆಹಾರ ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇಂತಹ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಆಹಾರ ಶಕ್ತಿ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಜೀವಿ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನದರಿಂದ ತಿನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆ: ಹುಲ್ಲು → ಮಿಡತೆ → ಕಪ್ಪೆ → ಹಾವು → ಗಿಡುಗ.
ಟ್ರೋಫಿಕ್ ಮಟ್ಟಗಳು. ಸರಪಳಿಯ ಪ್ರತಿ ಹಂತವನ್ನು trophic level ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪದ "ಪೋಷಣೆ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಉತ್ಪಾದಕರು ಮೊದಲ ಮಟ್ಟ, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗ್ರಾಹಕರು) ಎರಡನೆಯ ಮಟ್ಟ. ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳು ದ್ವಿತೀಯ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ವಾಹಾರಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಬಹುದು, ಮತ್ತು ವಿಘಟಕಗಳು ಎಲ್ಲ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಸರಪಳಿಗಳು ಏಕೆ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ಹಂತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಶಾಖವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವು ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ನಂತರ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಯಾವುದೇ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಮಿಡತೆಗಳಿಗಿಂತ ಹದ್ದುಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತವೆ.
ಎರಡು ವಿಧದ ಸರಪಳಿಗಳು. grazing food chain ಜೀವಂತ ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ನಮ್ಮ ಹೊಲದಲ್ಲಿರುವಂತೆ. detritus food chain ಸತ್ತ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹುಳುಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಗಳು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಈ ಎರಡು ಸರಪಳಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ Y-ಆಕಾರದ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಸರಪಳಿಗಳಿಂದ ಜಾಲದವರೆಗೆ. ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಹಾವು ಕಪ್ಪೆಗಳನ್ನೂ ಇಲಿಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸರಪಳಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿ food web ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಜಾಲವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಶಕ್ತಿ ಹರಿವಿನ ಹೆಚ್ಚು ವಾಸ್ತವಿಕ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಕೊಂಡಿಗಳಿರುವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಆಹಾರ ಮೂಲ ವಿಫಲವಾದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲವು.
ನೀತಿಗೆ ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳು ವಿಷಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಘಟನೆಯಾಗದ ಕೀಟನಾಶಕ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಸೇರಿದರೆ, ಅದು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು biomagnification ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರೆ, ಶಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಹೇಗೆ ಹರಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವು ಮತ್ತು 10 ಶೇಕಡಾ ನಿಯಮ
ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳು. ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಕ್ತಿಯೂ ಉತ್ಪಾದಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅದು ಒಂದು ಹಂತದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಭಾಗ ಶಾಖವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಶಕ್ತಿ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಹರಿವು ಯಾವಾಗಲೂ ಏಕಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ unidirectional. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸಸ್ಯದ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ, ಸಸ್ಯದ ಆಹಾರ ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಶಾಖ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿಗೆ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆ ಶಾಖ ಮತ್ತೆ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗಲ್ಲ; ಅದು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನ ಸೂರ್ಯನಿಂದಲೇ ನವೀಕರಿಸಬೇಕು.
ಸಸ್ಯಗಳು ಎಷ್ಟು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ? ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಒಟ್ಟು ದರವನ್ನು gross primary production (GPP) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಸ್ಯಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಭಾಗವನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ (respiration) ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಉಳಿದದ್ದು, net primary production (NPP), ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಹಾರ. ಅಂದರೆ GPP = NPP + ಸಸ್ಯ ಉಸಿರಾಟ.
10 ಶೇಕಡಾ ನಿಯಮ. 1942 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಿ Raymond Lindeman ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಸರ ದಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ 10 ಶೇಕಡಾ ನಿಯಮ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಒಂದು ಹಂತದ ಶಕ್ತಿಯ ಸುಮಾರು ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮುಂದಿನ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ 10,000 ಘಟಕ ಇದ್ದರೆ, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 1,000, ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 100 ಮತ್ತು ಅಗ್ರ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 10 ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ದಕ್ಷತೆ ಸುಮಾರು 5 ರಿಂದ 35 ಶೇಕಡಾದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಉಳಿದ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ? ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡಲು ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಾಖವಾಗಿ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳಂತಹ ತಿನ್ನದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ವಿಘಟಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಹಂತ ತಿನ್ನಬಹುದಾದ ಹೊಸ ದೇಹ ದ್ರವ್ಯವಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಸಣ್ಣ ಪಾಲು ಮಾತ್ರ.
ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. 10 per cent rule ದೊಡ್ಡ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು ಅಪರೂಪ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಭೂಮಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಧಾನ್ಯ ತಿನ್ನಿಸಿ ಪಡೆಯುವ ಮಾಂಸಕ್ಕಿಂತ, ನೇರವಾಗಿ ಧಾನ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಳ ನಿಯಮ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭೂಬಳಕೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಪರಿಸರ ಪಿರಮಿಡ್ಗಳು: ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಚಿತ್ರ
ಟ್ರೋಫಿಕ್ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ, ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ತಳದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಪರಿಸರ ಪಿರಮಿಡ್ ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಏನನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪಿರಮಿಡ್ ತಲೆಕೆಳಗಾಗುವ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳುತ್ತವೆ.
ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಪಿರಮಿಡ್. ಇದು ಪ್ರತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಇದು ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಲ್ಲು ಗಿಡಗಳು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಿಡತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಗಿಡುಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದೇ ದೊಡ್ಡ ಮರ ಅನೇಕ ಕಂಬಳಿಹುಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡಬಲ್ಲದು; ಆಗ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಉತ್ಪಾದಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೀವರಾಶಿ ಪಿರಮಿಡ್. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಟ್ಟದ ಜೀವಂತ ದ್ರವ್ಯದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು "standing crop" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಇದು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ phytoplankton ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲ ಬದುಕುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆದ ತಕ್ಷಣ ತಿನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರಬಹುದು.
ಶಕ್ತಿ ಪಿರಮಿಡ್. ಇದು ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಟ್ಟದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಶಕ್ತಿ ನಷ್ಟವಾಗುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಶಕ್ತಿ ಪಿರಮಿಡ್ ಎಂದಿಗೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. ಪಿರಮಿಡ್ಗಳು 10 per cent rule ಅನ್ನು ನೆನಪಿಡಲು ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು Mains ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಲು ಸುಲಭವಾದ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಆಳವಾದ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತವೆ: ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸ್ನ್ಯಾಪ್ಶಾಟ್ ತಪ್ಪು ದಾರಿಗೆ ಎಳೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಶಕ್ತಿ ಹರಿವಿನ ದರವೇ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರೋಗ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಚಿತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಹೋಮಿಯೋಸ್ಟಾಸಿಸ್: ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ
ಊರ್ಜೆ ಹರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ತಿನ್ನುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೆ, ಒಂದೇ ಜಾತಿ ಏಕೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ? ಕಾರಣ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೋಮಿಯೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Negative feedback. ಹೋಮಿಯೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ negative feedback ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸರೋವರದಲ್ಲಿ zooplankton ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದರೆ, ಅವು ಅತಿಯಾಗಿ phytoplankton ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಆಗ ಆಹಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. phytoplankton ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಚಕ್ರ ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಎರಡು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಸಮತೋಲನ ಬಿಂದುವಿನ ಸುತ್ತ ಏರಿಳಿಯುತ್ತವೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಮತೋಲನದ ಮಿತಿಗಳು. ಈ ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಮಿತಿಯಿದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಣ್ಣ ಆಘಾತಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲದು. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಅಥವಾ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ ಅದನ್ನು ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸಿದರೆ, feedback ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಮಾನವರೇ ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ತೊಂದರೆಯ ಮೂಲ. ಮಾಲಿನ್ಯ, ಭೂಮಿ ಕಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಬಳಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
ಪ್ರತಿ ಜಾತಿಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಪ್ರತಿ ಜಾತಿಯೂ food web ಮೂಲಕ ಇತರ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದೇ ಜಾತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೂ ಸಮತೋಲನ ಹಾಳಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಅವುಗಳ ಬೇಟೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸುಂದರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಲ್ಲ, ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ feedback ಕುಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು.
ಇದು ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ. ಹೋಮಿಯೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕಾಡು ಸಣ್ಣ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪದೇ ಪದೇ ಸುಟ್ಟರೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಸರೋವರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೊಳಚೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಹವನ್ನಲ್ಲ. ನೀತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಾಠ ಇಷ್ಟೇ: ಮಾನವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇಡಬೇಕು.
Mains lens: ಊರ್ಜೆ ಹರಿವು ನೀತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ
Ecosystem science Prelims-ಗೆ ಕೇವಲ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಅಲ್ಲ. ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಸಿದ್ಧ ವಾದಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನೀವು ಬಳಸಲೇಬೇಕಾದ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.
1. ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ. ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ ಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಮೇಲಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಸ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹೋಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಆಹಾರ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಎಲ್ಲರೂ ಮಾಂಸ ಅಥವಾ ಹಾಲು ಬಿಡಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ ಚಿಕ್ಕದಾದಾಗ ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಮೇವು ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
2. ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು biomagnification. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ integrated pest management ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಪರವಾದ ವಾದ ಆರೋಗ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೂ ನಿಂತಿದೆ. ಕೃಷಿ, ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಉತ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಾದವನ್ನು ಬಳಸಿ.
3. ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನ. ಉನ್ನತ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ, ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ನಷ್ಟದಿಂದಾಗಿ ಅವಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶ ಬೇಕು. ಆವಾಸ ಕುಗ್ಗಿದಾಗ ಇವೇ ಮೊದಲು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಕಣ್ಮರೆಯಾದರೆ feedback loop ಮುರಿದು, ಬೇಟೆಯ ಜೀವಿಗಳು ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
4. ಸ್ವಯಂ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಮಿತಿಗಳು. ಹೋಮಿಯೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ ತೋರಿಸುವಂತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೆಲವು ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಅನಂತ ಒತ್ತಡವನ್ನಲ್ಲ. ನದಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಾಳಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ನಗರದ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ತಲುಪುವ ಮೊದಲು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ. ಈ ವಿಚಾರಗಳು GS-III (ಪರಿಸರ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ), GS-II (ಆರೋಗ್ಯ) ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ವಿಷಯಗಳ Essay ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರವನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಸರ ತತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ವಾದ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Mains ಅಭ್ಯಾಸ: ಆರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಆರು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
ಇವು ನಾವು ಬರೆದ practice questions, past papers ಅಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಈ module ನ PYQ panel ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
| Angle | Question | Key points to cover |
|---|---|---|
| Structure | ecosystem ನ structural components ಯಾವುವು? decomposers ನ ಪಾತ್ರ ವಿವರಿಸಿ. | ಮೂರು ಗುಂಪಿನ abiotic components ಮತ್ತು ಮೂರು biotic roles ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ. ನಂತರ decomposers ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಹೊರಗೆ dead matter ಅನ್ನು digest ಮಾಡಿ nutrients ಅನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಮರಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ. |
| Energy | ecosystem ನಲ್ಲಿ energy flow unidirectional ಆಗಿದೆ. 10 per cent rule ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ. | GPP, NPP ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ heat ರೂಪದಲ್ಲಿ energy ನಷ್ಟವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ. ನಂತರ Lindeman's rule ಅನ್ನು 10,000 ರಿಂದ 10 ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡಿ ಮತ್ತು energy flow ಅನ್ನು nutrient cycling ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸಿ. |
| Pyramids | pyramid of number ಮತ್ತು biomass ಅನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ pyramid of energy ಅನ್ನು ಏಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ? | ಮರ ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳ ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ turnover ಆಗುವ phytoplankton ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಿ. ನಂತರ energy ಅನ್ನು ಕಾಲದ ಮೇಲೆ flow ಆಗಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ. |
| Pollution | biomagnification ಎಂದರೇನು? food chain ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ? | biomagnification ಅನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಮತ್ತು persistent ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ. ನಂತರ ಸುರಕ್ಷಿತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, integrated pest management ಮತ್ತು top predators ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ. |
| Stability | simple food chain ಗಿಂತ food web ecosystem ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಚರ್ಚಿಸಿ. | ಒಂದು ಕೊಂಡಿ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಪರ್ಯಾಯ ಆಹಾರ ಮೂಲಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ. ನಂತರ ಇದನ್ನು homeostasis ಮತ್ತು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ. |
| Way forward | ecosystem ಗೆ ಸ್ವಯಂ-ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸೀಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. ಇದು development planning ಗೆ ಏನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ? | negative feedback ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತಿಗಳನ್ನು plankton ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿ. ನಂತರ pollution standards, waste treatment ಮತ್ತು ಮಾನವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ecological limits ಒಳಗೆ ಇಡುವುದರ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸಿ. |
ಈ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸುವುದು: ಪ್ರತಿ ಉತ್ತರವು ಮೊದಲು ಏನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಏಕೆ ಎಂದು ನೀಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
Quick revision
- Ecosystem: ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಜೀವರಹಿತ ಭಾಗಗಳ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಘಟಕ. ಈ ಪದವನ್ನು A.G. Tansley ಅವರು 1935 ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.
- Producers ಸ್ವಪೋಷಕಗಳು, consumers ಪರಪೋಷಕಗಳು, ಮತ್ತು decomposers (ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು, ಇವನ್ನು saprotrophs ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಮರುಚಕ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
- ಮಳೆಕಾಡು, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ನದೀಮುಖ ಮತ್ತು ಹವಳದ ದಿಬ್ಬಗಳಿಗೆ energy subsidies ಸಿಗುತ್ತವೆ. ನಗರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ fossil fuels ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
- ಕೊಳದಲ್ಲಿ euphotic, mesophotic ಮತ್ತು aphotic ವಲಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ phytoplankton, zooplankton, nekton ಮತ್ತು benthos ಸೇರಿವೆ.
- ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ 4 ರಿಂದ 5 ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ. Grazing ಸರಪಳಿ ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದರೆ, detritus ಸರಪಳಿ ಸತ್ತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. food webs ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
- ಶಕ್ತಿ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು GPP = NPP + plant respiration.
- Lindeman (1942) 10 per cent rule ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನೈಜ ದಕ್ಷತೆ ಸುಮಾರು 5 ರಿಂದ 35 ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
- ಶಕ್ತಿಯ ಪಿರಮಿಡ್ ಎಂದಿಗೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಜೀವರಾಶಿಯ ಪಿರಮಿಡ್ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಬಹುದು.
- Homeostasis negative feedback ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮಿತಿಗಳಿವೆ.